« مفروض » گويند ؛ و فرضناها مخفّف و مشدّد ازين است .
و سبب نزول اين آيت آن بود كه اوس بن ثابت بن انصارى از دنيا برفت ، زنى بازماند از وى ، نام آن زن ام كحه ، و سه دختر ، و دو پسر عمّ كه هر دو وصى اوس بودند نام ايشان قتاده و عرفطه . اين دو پسر عم مال اوس همه برگرفتند ، و زن را و دختران را محروم بگذاشتند ، و عادت عرب در جاهليت چنين بود كه مادينان را هيچ چيز از ميراث بندادندى و گفتندى « 1 » شمشير مردان ميزنند ، و مؤنث مردان ميكشند ، مال هم مردان بايد كه برگيرند . پس آن زن برفت پيش مصطفى ( ص ) ، و قصّهء خويش و دختران و آنچه پسران عمّ كردند از بر گرفتن مال و محروم گذاشتن زنان ، با مصطفى ( ص ) بگفت ، و در وى زاريد . ربّ العالمين ابطال آن حيف را اين آيت فرستاد ، امّا مجمل بود و قدر نصيب پيدا نبود . مصطفى ( ص ) قتاده و عرفطه را برخواند و گفت : مال اوس را تفرقه مكنيد ، و از آن هيچ چيز برمگيريد ، كه اين زنان را در آن نصيب است ؛ و اين آيت بر ايشان خواند كه :
وَ لِلنِّساءِ نَصِيبٌ . . .
آن گه گفت فرا گزاريد تا اللَّه بيان كند ، و نصيب ايشان هر يكى را پيدا كند . پس ربّ العالمين
يُوصِيكُمُ اللَّهُ
، تا آخر هر دو آيت فرو فرستاد . رسول خدا ( ص ) قتاده و عرفطه را برخواند ، گفت :
از مال اوس دو سيك دختران برگيرند ، و ثمنى زن ، و باقى شما راست .
وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبى
-
أُولُوا
مردان را گويند و « اولات » زنان را ، و « ذووا » مردان را گويند ، و « ذوات » زنان را ، و وحدان ذووا و اولوا ، ذو است و وحدان ذوات ، ذات . و قربى اسم است است قرابت را .
و علماء را در معنى و در نسخ اين آيت اختلاف است . قومى گفتند : آيت منسوخ نيست ، و
أُولُوا الْقُرْبى
آن خويشاونداناند كه اهل حرماناند از ميراث ؛ و
فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ
- امر ندب است و استحباب ، نه امر حتم و ايجاب . ميگويد چون
هامش
( 1 ) - نسخه : بندادنديد و گفتنديد .