ذاكر اللَّه .
[
يَجْعَلُونَ أَصابِعَهُمْ فِي آذانِهِمْ
« 1 » - الضمير لا صحاب الصّيب ، و اگر چه لفظ اصحاب محذوفست ليكن معنى او باقيست ، پس جائز است كه مقول عليه باشد كقول حسّان :
يسقون من وره البريص عليهم * بر دى يصفق بالرّحيق السلسبيل
كه تذكير ضمير كرده از براى آنكه معنى ماء بردى است و جمله استينافيه است ، كانّه ياد كردى چيزى كه مؤذن بهول و شدّت بود گوئيا . كسى گفت حال ايشان به اين نوع چيست ؟ جواب دادند كه يجعلون اصابعهم ، و چرا اطلاق اصابع كرد در محل انامل ؟ از جهت مبالغه
مِنَ الصَّواعِقِ
- يجعلون اى من اجلها يجعلون ، كقولهم سقاه من العتمه و الصّاعقة ، فتصفه رعد هائل معها نار لا تمرّ بشىء الّا انت عليه من الصّعق و هو شدة الصّوت و التاء فيها للمبالغة كالعافية و الكاذبة .
حَذَرَ الْمَوْتِ
منصوبست براى آنكه مفعول له است چنان كه شاعر گفته و اغفر عوراء الكريم ادخاره .
و الموت - زوال الحيات و گفتهاند عرض فرمود بضد آن چنان كه خلق الموت و الحيات « 2 » ] .
وَ اللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكافِرِينَ
- احاطت هم از روى علم باشد هم از روى قدرت ، حاصل كردن چيزى بعلم و قدرت خويش و رسيدن بهمگى آن احاطت گويند - و گفتهاند معنى احاطت اهلاك است كقوله تعالى
إِلَّا أَنْ يُحاطَ بِكُمْ
اى تهلكون جميعا .
مفسران ازينجا گفتند - محيط بالكافرين - اى مهلكهم و جامعهم فى النار . ميگويند اللَّه پادشاه است برنا گرويدگان ، و تاونده بايشان ، و رسيده بايشان ، و آخر هلاك كنندهء ايشان .
هامش
( 1 ، 2 ) اين قسمت كه ما بين قلابين [ ] گذاشته شده در نسخهء الف نيامده ولى در نسخهء ج وارد است عينا نقل گرديد و به نظر نمىرسد كه در اصل تأليف كتاب باشد . شايد كاتب از جاى ديگر ادخال كرده است