چنانك يكديگر را تحفها دهند و هديها دهند و تكليف ايجاب و قبول نه ، چون محال نيست حصول ملك به مجرد فعل و حكم عادت بى لفظ ايجاب و قبول آنجا كه عوض نيست ، پس آنجا كه عوض است هم محال نيست و روا باشد ، لكن در هديه فرق نيست ميان اندك و بسيار ، و در بيع اين فرق هست از بهر آنك بناى اين كار بر عادت و عرفت سلف است و ايشان چنين كردهاند .
ثم قال تعالى
فَمَنْ جاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ
- اين موعظه نهى و تحريم است ، يعنى باز داشتن از ربوا و حرام كردن آن ، ميگويد هر كرا باز دارند از ربوا
فَانْتَهى
و از آن باز ايستد و نهى حق بر كار گيرد
فَلَهُ ما سَلَفَ
اى ما مضى مغفور له ، آنچه گذشت از ربوا دادن و خوردن آمرزيدند و از وى در گذاشتند
وَ أَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ
اى و اجره على اللَّه ، و مزد وى بر خداست ، به اين فرمانبردارى كه كرد و نهى كه بر كار گرفت .
معنى ديگر
وَ أَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ
كار وى با خداست ، اگر خواهد در مستقبل نگه دارد عصمت خود بر بنده و در ربوا نيفكند ، و اگر خواهد بر وى خذلان آرد و در ربوا افكند ،
وَ مَنْ عادَ
و هر كه باستحلال ربوا باز گردد ، و پس از آنك اللَّه تعالى حرام كرد و از آن باز زد ربوا دهد و ستاند و خورد .
فَأُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ
- ايشان دوزخيانند ، جاويدان در آن بمانند .
يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ
- مال ربوا اگر چه فراوان بود ، عاقبت آن نقصان و خسران بود ، چنانك در خبر است
« ان الربوا و ان كثر فان عاقبته الى قل »
ابن عباس گفت - معنى يمحق آنست كه اگر به صدقه دهند ، يا در راه غزاة .
و حج خرج كنند ، يا بمصلحتى از مصالح مسلمانان صرف كنند هيچ پذيرفته نمود و خير و بركت از عين آن برود ، و روى در كاستن نهد ، تا هيچ بنماند .
وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ