ظالِمُونَ
- موسى پيغام حق بگزارد و نشانهاى روشن باز نمود و وعدهاى را كه اللَّه تعالى او را داده بود ، از ميان ايشان بيرون شد پس چون باز آمد ايشان گوساله پرست بودند . رب العالمين گفت اگر آن گفت شما راست كه
نُؤْمِنُ بِما أُنْزِلَ عَلَيْنا
- پس چرا گوساله پرست شديد و در كتاب تورية شما را از شرك نهى كردهام و بتوحيد فرموده ، اينست ستم عظيم و بيدادگرى كه شما بر خود ميكنيد .
وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَكُمْ وَ رَفَعْنا فَوْقَكُمُ الطُّورَ
- اين عهد و پيمان آخرست نه پيمان اول ، و با هر قومى از فرزندان آدم دو پيمان رفته است و دو عهد بريشان گرفتهاند يكى روز ميثاق خداوند عز و جل ايشان را از كتف آدم بيرون آورد و عهد گرفت بريشان كه
أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى ؟
آن عهد اول است . و عهد آخر كه هر پيغمبرى با قوم خويش پيمان بست و عهد گرفت بريشان كه
اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً
- و عهد موسى با قوم خود آن بود كه من شما را كتاب آوردم بپذيريد و به آن كار كنيد . پس چون كتاب آورد نپذيرفتند ، رب العالمين ، كوهى را فرمود تا از بيخ برآورد و بر زبر ايشان معلق بيستاد .
و گفتند ايشان را كه
اسْمَعُوا
- اى افهموا ، و قيل اعقلوا و اعملوا به - معنى آنست كه پيغام ما بنيوشيد و دريابيد ، و به آن كار كنيد . ارباب معانى گفتند سخن كه شنيدنى بود اول بسمع بنده فرو آيد ، آن گه به منزل فهم رسد تا بداند ، آن گه بمركز عقل رسد تا دريابد ، پس اگر اقتضاء عمل كند بنده بدان عمل آرد ، پس رتبت اول سماع است و رتبت آخر عمل . آن كس كه تفسير
اسْمَعُوا
- اعملوا بكرد به آخر مراتب نگرست و آن كس كه - افهموا - معنى نهاد يا - اعقلوا ببعضى وسائط نظر كرد .
قالُوا سَمِعْنا وَ عَصَيْنا
- چون ايشان را گفتند دريابيد و به آن كار كنيد ايشان جواب دادند كه
سَمِعْنا وَ عَصَيْنا
- يعنى كه به زبان گفتند
سَمِعْنا
امّا بدل گفتند
عَصَيْنا
. وهب منبه گفت : - در تورية خواندهام كه رب العالمين گفت يا عبادى