مىكنيم آفريده است و اين انسان است كه عظمت خدا را درك نمىتواند ، در حالىكه خداوند جل جلاله به همه چيز علم دارد و همه چيز مخلوق اوست .
« بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها »
چگونه زمين با وحى خداوند جل جلاله گزارشات خود را بيان مىكند ؟ در جواب اين سؤال مىتوانيم بگوييم كه ممكن است زمين گزارش خود را در سه قسم بيان نمايد .
قسم اول : ممكن است خداوند جل جلاله زمين را بگونهى به نطق بياورد كه مثل انسان صحبت كند . هرچند انسانها فكر مىكنند كه زمين جماد است و به عبارت ديگر زمين متشكل از خاك و سنگ و چوب و فلزات است كه هيچ ادراكى در آنها وجود ندارد ؛ ولى چنين فكرى اشتباه است ؛ ادراك انسانها ضعيف است و نمىتوانند شعور و ادراك زمين را درك كنند . اين موضوع يك قاعده فلسفى هم دارد ( اگر آن قاعده را بيانكنم ممكن است تعجب شما در مورد صحبت زمين رفع شود ! ) قرآن مىفرمايد : در روز قيامت پوستهاى بدن گنهكاران عليه آنها شهادت مىدهند .
در آيه ديگر مىفرمايد :
« وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا »
مىگويند چرا عليه ما شهادت مى دهيد ؟ ( مگر شما عضو بدن ما نيستيد ؟ ) اگر ما به جهنم برويم قطعاً شما هم مىسوزيد .
« قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ »
« 1 » در جواب مىگويند : ما را خدا به نطق آورد ، آن خدايى كه همه چيز را به نطق مى آورد .
بهقول شاعر عارف كه مىگويد :
نطق خاك و نطق آب و نطق گِل * هست محسوس حواس اهل دل
هامش
( 1 ) - فصلت / آيه 21