مفهوم با هم متغايراندو مصداق آنها يكى مىباشد . اين نظريه شيعه اماميه و فلاسفه و احتمالا جمعى از معتزله مىباشد و براهين عقلى و احاديث وارده از طريق اهل بيت ( ع ) آن را تثبيت مىنمايند . متكلمين اشعرى - اهل سنت - صفات ذاتى را ، ممكن الوجود و از لازمه ذات واجب الوجود مىدانند . « 1 »
4 - توحيد خالقى ؛ يعنى آفريدگار كائنات به تمام اجزا و ذرات موجودات ، تنها خداوند تبارك و تعالى مىباشد . آيات مباركه قرآن مجيد و اتفاق همه مسلمانها بر آن دلالت دارد ، و عقل به آن صريحا حكم مىنمايد . در مورد افعال اختيارى انسان ، بايد متوجه شد كه توانايى و قدرت ما بر بجا آوردن عمل از طرف خداوند است ، لا حول و لا قوة الا باللّه ، ولى انسان تنها انتخابگر است ، كه به انتخاب و اختيار و اراده ، آن قوت و قدرت خدادادى را ، در راه بندگى خداوند و اعمال خوب و يا در راه معصيت و شر مصرف مىنمايد . و چنانچه بنده در كارهاى خود اختيار نمىداشت و مجبور مىبود ، تكليف او بىفايده مىشد .
5 - توحيد تدبيرى ؛ يعنى خداوند همه جهانهاى مخلوق را تدبير و اداره مىكند و تنها اراده او موثر است و اگر ملائكه پارهاى از امور را
هامش
( 1 ) - اقوال ديگرى هم در اين مورد وجود دارد و به « شرح مواقف » جرجانى مراجعه شود .