در اين آيات ، خداوند بيان تدبير جميع امور اين جهان مُشاهَد و محسوس را بوسيلهء اين فرشتگان نموده است . و تمام اين صفات نَزْع و نَشْط و سَبْح و سَبْق و تدبير براى يك نوع از فرشتگانست كه از ساحت حضرت حقّ تعالى نزول ، و از موقف و مقام خود براى اداره امور اين عالم شأنيّت و مأموريّت دارند .
اگر در وهله اوّل و در بدءِ نظر ، معناى نازعات و ناشطات و سابحات و سابقات براى ما غير مشخّص باشد اگرچه مفسّرين معانى مختلفى را در تفاسيرشان ذكر نمودهاند امّا با ملاحظه سه اصل مهمّ : يكى وضوح معناى
فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً
كه به معناى فرشتگان مدبّر جريانات و حوادث هستند ، و دوّم به ملاحظه ارتباط مراد و معنى در ميان اين پنج دسته كه صفاتشان را بيان فرموده است ، و سوّم به لحاظ آوردن فاء تفريع و تراخى بر سر
فَالْمُدَبِّراتِ
و
فَالسَّابِقاتِ
و نياوردن آن را بر سر سه دسته پيش از آن ، كه
النَّازِعاتِ
و
النَّاشِطاتِ
و
السَّابِحاتِ
باشد ، ما ميتوانيم به خوبى ابهام را از آيه برداريم و معناى آن را بدست بياوريم .
توضيح آنكه : از
فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً
كه با فاء تفريع آمده است و دلالت بر تفرّع صفت تدبير بر صفت سبق مىكند ، و همچنين در
فَالسَّابِقاتِ سَبْقاً
كه نيز با فاء تفريع آمده و دلالت بر تفرّع صفت سبقت بر صفت سَبْح و سرعت نمودن مينمايد ، بدست ميآوريم كه : يك مجانست خاصّى ميان معانى مراد از اين سه آيه وجود دارد ؛ زيرا ميگويد :
السَّابِحاتِ سَبْحاً * فَالسَّابِقاتِ سَبْقاً * فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً
« ملائكهاى كه سرعت ميكنند ، و در امر خدا بر سائر امور سبقت ميگيرند ، و در نتيجه تدبير امور را مينمايند . »
و مفادش اين مىشود كه : تدبير امور را ميكنند پس از آنكه به سوى آنها سبقت گرفتهاند ؛ و سبقت گرفتهاند پس از آنكه در وقت نزول با سرعت به سوى