و گفته شده است : طبع خودت را به مثابه چشمهها و زمينهاى قفر و خشكى قياس كن ، و به برگزيدههاى علم بياراى ! ( يعنى چشمههاى آب را بيهوده در زمينهاى قفر و خشك روان ساختن ، جز تضييع و اتلاف آب نتيجهاى ندارد . آن چشمهها را فقط در يك زمين مستعدّ بطور پى در پى و مداوم جارى ساز تا درختان با ثمر ببار آورد و بر دهد . ) زيرا كه كمىِ بار درخت موجب عيب و نقصش نميشود ، اگر ميوهاى را كه ميآورد نافع باشد .
ابن عبّاس گفت : دائرهء دانش وسيع است ؛ شما مراعات نيكوتر و برترش را بنمائيد ! آيا گفتار خداوند تعالى را نشنيدهايد كه : اى پيامبر ! بشارت ده بندگان مرا ، آنان كه گفتار را گوش ميدهند امّا از بهترين آن متابعت ميكنند .
شاعر گويد :
به من گفتند : از هر علمى آن مقدارِ برگزيده و اختيار شدهاش را بر گير و فرا گير ! من در پاسخشان گفتم : البتّه در علم برگزيده و سوا شده و انتخاب گرديده فضيلتى است ، و ليكن در آن كس كه بايد در اين علوم برگزيده شده نظر كند ، فضيلتى برتر و بيشتر است . »
و همچنين گويد : قيلَ : ازْدِحامُ الْعِلْمِ فى السَّمْعِ مَضَلَّةٌ لِلْفَهْمِ .
وَ قيلَ : إذا رَأَيْتُمْ رَجُلًا يُريدُ تَعَلُّمَ أنْواعِ الْعُلومِ فداووهُ !
وَ قيلَ : مَنْ رامَ أنْ يَنْتَحِلَ فُنونَ الْعِلْمِ اسْتَخَفَّ بِنَحيزَتِهِ وَ وَقَفَ النّاسَ عَلَى غَميزَتِهِ ؛ قالَ الشّاعِرُ :
تَعَلَّمْتَ حَتَّى مِنْ كِلابٍ عَوآءَها لَعَمْرى لَقَدْ أسْرَفْتَ فى طَلَبِ الْعِلْمِ « 1 »
هامش
( 1 ) همان مصدر ، ص 52