( و اين قرآن را ما جزء جزء ، و تكّه تكّه جداى از هم نموده ، و به سوى تو فرستاديم ، تا آن را براى مردم به تدريج بخوانى ( و با صبر و حوصله و درنگ آن را تعليمشان بنمائى ) و ما به تدريج از مقام عالى و شامخى آن را نزول داديم « * » ) فرقان نيز از اسامى قرآن است از مادّهء فرق يفرق فرقا و فرقانا يعنى بين أجزاء آن جدائى انداخت ؛ و لهذا در آيهء أخير :
وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ
دانستيم كه : معنايش آنست كه : قرآن را جزء جزء تفضيل داده ، و آن را محكم و متقن ساختيم .
و بنابراين فرقان كه مصدر آنست ، به معناى فارق و جداكنندهء بين حقّ و باطل است ؛ و چون اين كتاب مبين آسمانى كتاب فصل است ، نه هزل . و كتاب حق است ، نه باطل . بنابراين جداكننده و تميزدهندهء بين حقّ و باطل است .
شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ
. « 1 » ( روزهء واجب در شهر رمضان است ؛ آن ماهى كه در آن قرآن نازل شده است . قرآن كتاب هدايت و راهنمائى است براى مردم . و داراى ادلّهء واضحه و حجج و براهين ساطعه ، و دلائل متقنهاى است ، از رهبرى و هدايت ؛ و كتاب جداكنندهء بين حقّ و باطل ، و تميزدهندهء ميان حقيقت و أوهام است . ) فرقان در قرآن مجيد در هفت موضع آمده است . و در همه جا به معناى قوّهء تشخيص حقّ از باطل ، و نور و بصيرتى است كه براى مؤمنين در أثر تقوى حاصل مىشود . و قرآن كه شامل جميع معارف است أعمّ از آنچه بر انبياى سالفه وحى مىشده ، و براى پيامبر ما بيان شده است ؛ و أعمّ از آنچه بر خود رسول الله وحى
هامش
( * ) - و قريب به همين مفاد است ، آيهء 114 ، از سورهء 20 : طه :فَتَعالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً( پس بلندمرتبه است خداوند ، آنكه پادشاه و صاحب اختيار است به حقّ . و اى پيغمبر در بيان كردن آيات قرآن پيش از آنكه وحيش به پايان برسد ؛ شتاب مكن ! و بگو : اى بار پروردگار من ، علم مرا زياد گردان ! )
( 1 ) نيمهء اوّل آيهء 185 ، از سورهء 2 : بقره .