( و كسى كه در غضب من فرودآيد و داخل شود ؛ پس حقّا سقوط كرده است . )
[ گفتار علّامهء طباطبائى رضوان الله عليه در تفسير صراط مستقيم ]
چون معناى هوى ، سقوط به سمت پائين است . و از اينجا به دست مىآيد كه : در آنجا يكراه دگرى است كه به سوى سراشيب و پائين و انحدار است . و خداوند نيز مىگويد :
وَ مَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمانِ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبِيلِ .
« 1 » ( و كسى كه كفر را با ايمان تبديل كند ؛ از راه مستوى ، گمراه شده است . ) و در اين آيه گمراهى از راه مستوى را معرّفى به شرك نموده است زيرا كه گويد : فقد ضلّ .
و از مجموع اين آيات استفاده مىشود كه : جميع مردم در راههاى خودشان به سه طريق منقسم مىشوند :
1 - از پائين به بالا ، و آن طريق كسانى است كه :
يُؤْمِنُونَ بِآياتِ اللَّهِ *
و
لا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِهِ *
.
2 - از بالا به پائين ؛ و آن طريق كسانى است كه بر آنها غضب شده است : المغضوب عليهم .
3 - كسانى كه در راه گم مىشوند و حيران مىگردند ؛ و ايشان گمراهانند : الضّالّون .
و بدين تقسيم إشعار دارد كريمهء مباركهء :
صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ .
« 2 » ( راه كسانى را كه به ايشان نعمت دادى ! نه راه آنان كه بر آنها خشم
هامش
( 1 ) آيهء 108 ، از سورهء 2 : بقره .
( 2 ) آيهء 6 و 7 ، از سورهء 1 : فاتحة الكتاب .