( مرا بخوانيد ؛ تا جواب شما را بدهم ! آن كسانى كه از عبادت من بلندمنشى مىنمايند ؛ به زودى با ذلّت و خوارى در جهنّم داخل خواهند شد . ) در اين آيات مىبينيم كه : خداوند خود را نزديك به بندگان خود شمرده ؛ و نزديكترين راه به سوى خود را راه عبادت و دعا قرار داده است . و از طرفى در وصف آنان كه ايمان نمىآورند مىگويد :
أُولئِكَ يُنادَوْنَ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ .
« 1 » ( آنها را از محلّ و مكان دور ، صدا مىزنند و مىخوانند . ) و از اينجا به دست مىآيد كه : نهايت و غايت آنان كه ايمان نمىآورند ، در مسيرشان و راهشان ، دور است .
پس معلوم مىشود كه : راه به سوى خدا دو راه است : راه نزديك كه راه مؤمنان است ؛ و راه دور كه راه غير آنهاست .
اين يك قسم از أقسام اختلاف راه است . و از جهتى ديگر يك قسم ديگر از اختلاف وجود دارد .
زيرا كه خداوند تعالى مىگويد :
إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ
« 2 » ( حقّا كسانى كه آيات ما را تكذيب مىكنند ؛ و از پذيرش آنها ترفّع و بزرگ منشى مىنمايند ؛ درهاى آسمانها به رويشان گشوده نمىشود ) و معلوم است كه اگر روندهاى به سوى آسمانها وجود نداشته باشد ؛ معنائى براى باب ( در ) نخواهد بود . فعلى هذا در آنجا راهى است از پائين به سوى بالا . و خداوند تعالى مىگويد :
وَ مَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوى .
« 3 »
هامش
( 1 ) آيهء 44 ، از سورهء 41 : سجده .
( 2 ) آيهء 39 ، از سورهء 7 : أعراف .
( 3 ) آيهء 81 ، از سورهء 20 : طه .