سخن ما در مرحله نخست مجموعاً در چند جهت مى باشد :
جهت اوّل : نظام عالم با تمام كثرات آن ، نظامى است واحد ، پيوسته و بر اساس حقّ
نظام جهان با تمام كثرات آن از مجرّدات و مادّيّات تا عوالم مُلْك و ملكوت و بسائط و مركّبات ، نظامى است يگانه بر اساس خالق يكتاى آن ؛ بناى عظيمى است كه بر قاعدهاى استوار و اسلوبى بديع پى ريزى شده كه در آن تمام اجزاء با يكديگر در نهايت وابستگى و ارتباط پيوستهاند ؛
صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ
« 1 » « آفرينش خدائى كه تمام آفريدههاى او سخت استوار است . »
آن چنان كه نه رخنهاى مى پذيرد و نه سستىئى مى يابد كه :
ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ .
« 2 »
« در آفرينش خداوند رحمان هيچ كمى و بيشى ( و دوگانگى ) نخواهى يافت پس نيك به اطراف خود بنگر آيا اثرى از نقص و كاستى مشاهده مى كنى . »
نه باطلى بر آن نظام چيره شده و نه بازيچه و بيهودهگى در آن مشاهده مى گردد .
هامش
( 1 ) . آيه 88 ، از سوره 27 : النّمل .
( 2 ) . آيه 3 ، از سوره 67 : المُلك