( خداوند لَمَم را كه عبارت از خطايا و گناهان كوچك است مىآمرزد . )
كلامى متين و استوار است ، ليكن بايد دانست كه نسخ در اينجا به معناى تفسير و بيان است نه بيان غايت و انتهاى حكم و انقضاى مدّت آن ، چون نسخ به اين معنى اختصاص به امور تشريعيّه و احكام دارد ؛ و در حقائق نسخى نيست و معنى ندارد . « 1 »
بارى بعضى از آياتى كه دربارهء سؤال وارد است ما در ذيل بيان مىكنيم :
وَ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
. « 2 »
« و سوگند به خدا كه حقّاً شما از آنچه عمل كردهايد سؤال خواهيد شد ! »
تَاللَّهِ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَفْتَرُونَ
. « 3 »
« سوگند به خدا كه حقّاً شما از آنچه را افترا بستهايد سؤال خواهيد شد ! »
فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَ لَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ
. « 4 »
« پس سوگند به خدا كه ما پرسش خواهيم كرد از كسانى كه پيامبران را بسوى آنها فرستاديم ، و سوگند به خدا كه از خود پيامبران نيز پرسش خواهيم نمود » .
وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ
. « 5 »
« و آنها را متوقّف سازيد ! زيرا كه بايد آنها مورد سؤال و
هامش
( 1 ) اين مطلب را حضرت علّامهء طباطبائى در رسالهء « معاد » خطّى ص 50 بيان فرمودهاند و ليكن در « الميزان » و نيز ديگر تفاسير در ذيل آيه 284 از سورهء بقره رواياتى را نقل كردهاند كه اين آيه منسوخ است به آيهلا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها.
( 2 ) ذيل آيه 93 ، از سورهء 16 : النّحل
( 3 ) ذيل آيه 56 ، از سورهء 16 : النّحل
( 4 ) آيه 6 ، از سورهء 7 : الأعراف
( 5 ) آيه 24 ، از سورهء 37 : الصّافّات