عرش هستند ، همگى با حمد پروردگارشان تسبيح مىنمايند » .
مسلّماً برداشتن و حمل كردن مانند حمل كردن كرسى سلطان بر روى دوش مردم نيست .
و نيز در قرآن داريم :
وَ يَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ
. « 1 »
« و عرش پروردگارت را اى پيامبر ، در آن روز كه روز قيامت است ، هشت مَلك و فرشته بر بالاى خود حمل ميكنند » .
آيا در قيامت هشت فرشته كرسى و تخت حكمرانى حضرت حقّ را به دوش مىكشند ؟ يا آنكه نه چنين نيست ؛ مأموران ارادهء عرش حضرت احديّت سبحانه و تعالى در اين جهان و در عالم مادّه و امكان ، چهار مَلك مقرّباست ، عزرائيل ، و جبرائيل ، و ميكائيل ، و إسرافيل ، حاملان نيازهاى عالم طبع و وسائط فيض و رحمتاند ، در آن عالم بواسطه تجرّد ملكوتى و سعه و قدرت آنجا ، حاملان نيازهاى آن جهان افزوده و دو برابر ميگردند ، و هشت ملك مقرّب واسطه در فيض سبحانى از مقام احديّت بدان عالمند ؛ اينست معناى ثَمانيه و معناى حمل كردن عرش خداوند عزّ و جلّ .
و يا آنكه در قرآن داريم :
وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا
. « 2 »
« و در روز قيامت پروردگار تو و فرشتگان بطور صفوف منظّم مىآيند . »
آيا خداوند جسم است ؛ و آمدن او مانند آمدن انسان است ؟
هامش
( 1 ) ؟ ذيل آيه 17 ، از سوره 69 : الحاقّة
( 2 ) آيه 22 از سوره 89 : الفجر