دقّت نظر او مىباشد ، امّا با اين حال آنچه را دربارهء مقصد دوّم صوفيّه ذكر كرده دلالت بر آن دارد كه وى بر عقائد تفصيلى آنان اطّلاع كافى نداشته ؛ زيرا اين طائفه اهل اتّحاد و حلول نيستند و اگر سخنى از اتّحاد در كتب آنان هست معنيش آنست كه خواجهء طوسى در « أوصافُ الاشْراف » فرموده است :
« اتّحاد نه آنست كه جماعتى قاصر نظران توهّم كنند كه مراد يكى شدن بنده با خداى تعالى باشد ؛ تعالى الله عن ذلك علوا كبيرا . « 1 »
بل آنست كه همه او را ببينند بىتكلّف . »
راجع به وصول هم آنچه خواجه در دنبال همين كلمات نوشته ، ناتمام بودن كلام محدّث نورى را آشكار مىسازد . زيرا فرموده است : « دعاى حسين منصور حلّاج كه گفته :
بَيْنِى وَ بَيْنَكَ إنّيّى يُنازِعُنى * فَارْفَعْ بِلُطْفِكَ إنّيّى مِنَ الْبَيْنِ « 2 »
مستجاب شد ، و إنّيّت از ميان برخاست تا توانست گفت : « أنَا مَنْ أهْوَى وَ مَنْ أهْوَى أنا » .
هامش
( 1 ) چنان كه گفتيم ، اين عبارت ، آيه نيست و اقتباس از آيه مىباشد .
( 2 ) در تعليقه آورده است : « اين بيت از يكى از قطعات صوفيانهء حلّاج است كه تمام آن اينست :أنا أنا أنتَ أم هذا إلَهينِ * حاشاىَ حاشاىَ مِن إثباتِ اثنَينِ
هُويَّتى لك فى لائيّتى أبداً * كُلٌّ على الكلِّ تلبيسٌ بوَجهَينِ
فأين ذاتُك عنّى حيث كنتُ أرَى * فَقد تبيَّن ذاتى حيثُ لا أينى
و نورُ وجهِك معقودٌ بناصيَتى * فى ناظِر القلب أو فى ناظِر العَينِ
بينى و بينك إنّيّى يُنازعنى * فارفع بلطفك إنّيّى مِنَ البينِو أنا أقول متمثّلا :گرفتم آنكه نگيرى مرا به هيچ گناهى * همين گناه مرا بس كه با وجود تو هستم