است ، پس بايد مراد آن كس بوده باشد كه بطور اطلاق در حوائج به او رجوع مىكنند .
و چون خداى تعالى به وجودآورندهء ما سواى خود از موجودات است كه همه نيازمند به دو هستند ، و هر چيزى كه بر آن كلمهء « شىء غير او » صدق بنمايد در ذاتش و صفاتش و آثارش قصد او را مىكند ، بدليل قَولِه تَعالَى :
أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ
. ( سورهء أعراف ، آيه 54 )
« آگاه باش كه عالم خلق و عالم امر اختصاص به او دارد ! »
و بدليل گفتارش بطور اطلاق :
وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى .
( سورهء نجم ، آيه 42 )
« و غايت و انتهاى هر چيز به سوى پروردگار تو مىباشد ! »
لهذا در كاخ وجود و عالم آفرينش تنها او صمد است در هر حاجتى ؛ هيچ چيز قصد چيز ديگرى را نمىكند مگر آنكه قصدش به او منتهى مىشود ، يا بواسطهء او حاجتش برآورده گردد و مَقضىُّ المرام شود « 1 »
هامش
( 1 ) در تفسير « بيان السّعادة » ص 328 در ضمن بيان روايات وارده در معنى كلمهء الصَّمَدُ گويد :
« از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام روايت است كه جماعتى از فلسطين بر حضرت امام محمّد باقر عليه السّلام وارد شدند و از مسائلى سؤال نمودند و حضرت جواب فرمود . پس از كلمهء صمد پرسيدند و حضرت بطور تفصيل جواب مشروح و مبيّنى را بيان كرد و در پايان آن فرمود :
لَوْ وَجَدْتُ لِعِلْمى الَّذى آتانىَ اللَّهُ عَزّ وَ جَلَّ حَمَلَةً لَنَشَرْتُ التَّوْحيدَ وَ الإسْلامَ وَ الإيمانَ وَ الدّينَ وَ الشَّرائِعَ مِنَ الصَّمَدِ ! وَ كَيْفَ لى بِذَلِكَ وَ لَمْ يَجِدْ جَدّى أميرُ الْمُؤْمِنينَ عَلَيْهِ السَّلامُ حَمَلَةً لِعِلْمِهِ ، حَتَّى كانَ يَتَنَفَّسُ الصُّعَداءَ وَ يَقولُ عَلَى الْمِنْبَرِ : سَلونى قَبْلَ أنْ تَفْقِدونى ، فَإنَّ بَيْنَ الْجَوانِحِ مِنّى عِلْماً جَمّاً ! هاهِ هاهِ ! ألا لا أجِدُ مَنْ يَحْمِلُهُ ! ألا وَ إنّى عَلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ ؛