هستند ، و ليكن قرآن كيفيّت نشو و نماى ذرّيّهء او را از او كه به چه نحو صورت مىپذيرد بيان نكرده است .
علامه : افعال إبليس از جهت سرعت و بُطء و اجتماع و انفراد ، مختلف است
همچنانكه در آنجا نوعى ديگر از اختلاف وجود دارد كه دلالت بر آن دارد قول خدا :
وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ
.
« و آنان را در پرّه و حيطهء خود بگير ، و بر آنان بتاز با سواره نظام و پياده نظامت ! » در آيهاى كه ذكر آن اينك گذشت . و آن اختلاف ، عبارت است از جهت شدّت و ضعف ، و از جهت سرعت عمل و كندى آن . زيرا جهت فارق ميان سواره نظام و پياده نظام ، عبارت است از سرعت در لحوق و رساندن خود را به طرف و عدم سرعت .
و باز در آنجا نوعى دگر از اختلاف در عمل وجود دارد ، و آن عبارت است از عملى كه براى انجام دادن آن اجتماع مىكنند و يا بطور انفراد بجاى مىآورند ؛ بهطورىكه قول خداى تعالى ايضاً بر آن دلالت دارد :
وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ * وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ
. ( سورهء مؤمنون ، آيه 97 و 98 ) « 1 »
« و بگو : اى پروردگار من ! من به تو پناه مىبرم از خطورات شياطين كه بر قلبم وارد مىكنند ، و پناه مىبرم به تو از آنكه در نزد من حضور يابند ! »
و شايد كلام خداى تعالى :
هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ * تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ *
هامش
( 1 ) در « أقرب الموارد » آورده است : الهَمَزَة ، ج : هَمَزات ؛ و هَمَزاتُ الشَّيْطان : خطَراتُه الّتى يَخطِرُ بها بقَلْبِ الإنسان