آنان به خوبى آگاه بودند كه با به دست آوردن امتياز اول مىتوانند راه را براى كشيشان باز كنند و جهادى كه سرچشمهء آن ، علاقه به دين است ، از بين ببرند و رابطهء بازرگانى نيز بهترين وسيله است براى اختلاط و آميزش و به واسطه آميزش آنان با مسلمانها ، سرانجام مسلمانان استقامت خود را در راه حفظ شعاير ملى و دينى از دست مىدهند .
آزادى تعليمات نكتهء مهمترى داشت ؛ زيرا وقتى فرزندان مسلمانان زير دست آموزگاران مسيحى تربيت يافتند قطعاً حسّ خضوع در شاگرد سبب مىگردد كه تمام سخنان او را دربست بپذيرد ، هر چند با اصول اسلام سازگار نباشد .
مسيحيان ، براثر آميزش با مسلمانان اندلسى ، توانستند مسكرات را ميانشان رواج داده و آنان را به ميخوارگى و ميگسارى عادت دهند و كمكم براثر هوسرانى و آلوده شدن به گناهان ، عزّت نفس و غرور ملّى را از دست دادند .
يكى از اقدامات مسيحيان در اندلس اين بود كه در كنار رودخانهء قرطبه ، باغى در ميان مزارع ترتيب دادند و عمارت زيبايى در آنجا برپا كردند كه گردشگاه جوانان باشد تا علاوه بر گردش ، از ديدن دختران مسيحى نيز بهرهمند گردند .
بدين ترتيب نيروى ايمان و غرور ملّى مسلمانان اين كشور كه تا آن زمان همه جا موجب و مايهء پيشرفت و پيروزى آنان در جنگ با مسيحيان بود ، تدريجاً براثر ميگسارى و تسلّط آموزگاران ، به خضوع و فروتنى در برابر دشمن مبدّل گرديد . پايتخت اندلس و ساير شهرستانها جولانگاه بيگانگان شد . خلط و آميزش و آزادى تجارت ، نفوذ اقتصادى آنها را مسلّم كرد و مقدمات نفوذ سياسى پىريزى شد و سرانجام اين كشور پهناور اسلامى براثر همين ارتباطها و آميزشها ، در اواخر قرن نهم اسلامى بهكلّى سقوط كرد .
بىجهت نيست كه بنيانگذار اسلام ميان مسلمانان و كافران حصارى كشيده و آنان را از اختلاطهاى فوقالعاده باز داشته است ، تا آنجا كه آنان را روى سياست اسلامى « نجس » و لازم الاجتناب خواندهاست .
در سرزمين تبوك (تفسير سوره توبه) (فارسى) — صفحة 106
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٠٦