دانشجويى تا نياز به معلم خود دارد ، از ديدهء احترام به وى مىنگرد و روزى كه برنامهء كار او به پايان رسيد ، ديگر همديگر را درست نمىشناسند ، ولى در انسانهاى كامل ، اين حس پيوسته بيدار است ، هرگاه فردى در زمانى به آنان نيكى نموده ، آن را فراموش نكرده و تا زندهاند از تشكر و سپاسگزارى خوددارى نمىكنند .
* * * قرآن مجيد براى بيدار كردن « حس تقدير » در انسان ، نيازمنديهاى وى را به مقام ربوبى يادآورى كرده و نعمتهاى زيادى را كه در حق او ارزانى داشته است به رخ او مىكشد و آيات مربوط به اين قسمت ( كه هدف از تشريح نعمتهاى الهى به طور اجمال و يا تفصيل ، همان بيدار ساختن اين حس خفته است ) بهاندازهاى فراوان است كه فعلا مجالى براى نقل آنها نيست .
از طرف ديگر ، براى بازداشتن مشركان از گرايش نادرست بهطور مكرر يادآورى مىكند كه هرگز اين معبودهاى باطل نمىتوانند ضررى را از شما دفع نمايند و يا نعمتى به شما برسانند ، از اين جهت صحيح نيست در برابر يك چنين اجسام به خضوع و كرنش بپردازيد ، آنجا كه مىفرمايد :
« أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً
« 1 » ؛
چيزى كه مالك سود و زيان شما نيست ، چگونه آن را مىپرستيد ؟ »
هامش
( 1 ) . مائده ( 5 ) آيهء 76 .