مطالب را كم و زياد نكند .
2 . امورى كه قابل حس و لمس است ، بايد گواهى از آنها را از طريق يكى از حواس طبيعى به دست آورده باشد و هرگز به تخمين و حدس و گمان اعتقاد نورزد و بنا به تعبير امام عليه السّلام « به مثل هذا فاشهد أو دع » چيزى كه مورد گواهى قرار مىگيرد ، بايد مانند آفتاب ، روشن و محسوس باشد ، و در غير اين صورت ، حق ندارد گزارش دهد .
3 . كسانى كه بدون ملاك به مطلبى گواهى دهند بىدرنگ بايد « تعزير » شوند و به مردم معرفى گردند ، تا بار ديگر مردم سخنان آنان را نپذيرند . « 1 »
اين شرايط حاكى از آن است كه اسلام با تعيين شرايط براى پذيرش گزارش گزارشگران ، جامعه اسلامى را از بروز خطرهاى ناشى از شايعهسازان و دستگاههاى دروغپرداز حفظ نموده و به افراد باايمان دستور مؤكد داده كه در گزارش افراد فاسق كه احتمال جعل و دروغ به آن راه دارد ، بررسى بيشترى كنند ، تا مبادا ندانسته بر اثر يك گزارش دروغ ، به افرادى خسارت وارد نيايد .
دروغپرداز عهد رسالت
« وليد بن عقبة بن ابى معيط » كه شاخهاى از شجرهء ناپاك بنى اميه بود ، در زمان پيامبر مأموريت يافت كه با سران قبيله « بنى المصطلق »
هامش
( 1 ) . شيخ طوسى ، الخلاف ( بخش شهادات ) ص 235 .