تهجّد و نماز شب
اوّلين دستورالعمل خداوند براى پيامبر ( ص ) شب زندهدارى ، تهجّد و نماز شب است . اين فرمان براى آن حضرت لازم الاجرا و واجب بود و پيامبر را مكلّف مى نمود كه هر اندازه كه مىتوانند به شبزندهدارى و تهجّد بپردازند . ميزان اين شبزندهدارى را نيز معين مىفرمايد :
« قُمِ الليلَ إلّا قَليلًا نِصْفَهُ أو انْقُصْ مِنهُ قَليلًا اوْ زِدْ عَلَيْهِ . . . » ؛ شب را به نماز و اطاعت خداوند برخيز ؛ مگر كمى از شب را ( كه به استراحت مىپردازى ) ؛ نصف يا چيزى كمتر از نصف ( شب را به استراحت بپرداز ) يا چيزى بر نصف بيفزاى .
بر اين اساس شبزندهدارى آن حضرت ، از شگفتىهاى سيرهى ايشان بهشمار مىآيد . هر چند اين امر براى شخص پيامبر ( ص ) نازل شده است و بر ديگر بندگان و مؤمنان واجب نيست ، امّا هر كس قصد سير و سلوك معنوى دارد ، با اجراى اين دستورالعمل در حد توان خويش مىتواند به مقاماتى عرفانى دست يابد . ثمره و نتيجهى شبزندهدارى و نماز شب در آيهاى ديگر بر آن حضرت تشريح شده است . آنجا كه مىفرمايد :
« وَ مِنَ اللَّيلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسي أن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً » .
« 1 » يعنى براى رسيدن به « مقام محمود » حتماً بايد نماز شب خواند . شبزندهدارى در ساعاتى از شب داراى خيرات و بركاتى است ، در سورهى مزّمّل اشارهاى به نماز شب ندارد ؛ ولى در آيهى ذكر شده ، اقامهى نافلهى شب را در رسيدن به مقام محمود مؤثّر مىداند . از اينرو ، به كسانى كه قصد سير و سلوك و خودسازى معنوى دارند توصيه مىشود به هر اندازه كه در توان
هامش
( 1 ) - اسراء / 79 : « و پاسى از شب را زنده بدار ، تا براى تو [ به منزلهى ] نافلهاى باشد ، اميد كه ؛ پروردگارت تو را به مقامى ستوده برساند . »