مستقيماً مربوط به تهذيب نفس است چنين است ، يعنى يازده بار قسم در آن ياد شده و بعد مىفرمايد :
قَدْ افْلَحَ مَنْ زَكيّها و قَدْ خابَ مَنْ دَسّيها
« 1 » ؛ رستگارى و سعادت دنيا و آخرت براى كسى است كه مهذب باشد و صفت رذيله نداشته باشد و فضايل اخلاقى در او بارور شده باشد . بعد مىفرمايد : شقاوت و بدبختى دنيا و آخرت مال كسى است كه صفت رذيلهاى بر او حكمفرما باشد . تكبر ، منيت ، غرور علمى ، غرور جوانى و غرور جمال ، پولپرستى ، شهوتپرستى و دنياپرستى بر دل او حكمفرما باشد . اينها علاوه بر اينكه بت بزرگى است كه نمىگذارد انسان سالم باشد ، دائماً غم و غصه دارد . پولپرستى و رياستطلبى او را به جهنم مىكشاند :
وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسّيها آيهاى داريم كه آن هم منحصر به فرد است و مانند آن را هم در قرآن نداريم آيه مربوط به دعا و راز و نياز با خداست :
وَ اذا سَئَلَكَ عِبادي عَنّي فَانّي قَريبٌ اجيبُ دَعْوَةَ الدّاع اذا دَعانِ فَلْيَسْتَجيبُوا لى وَ لْيُؤمنُوا بي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُون
« 2 » يعنى خدا رشد و صلاح شما را مىخواهد لذا امر مىكند به دعا و راز و نياز خودش . اين امر خدا را لبيك بگوييد و بدانيد كه رشد و صلاح شما در دعا و راز و نياز با خداست . خدايى كه به پيغمبرش
مىگويد : يا رسولالله اگر از تو بپرسند كه خدا كجاست ؟ بگو خدا خيلى نزديك است ؛ از رگ گردن به شما نزديكتر است در گرفتاريها بگوييد : خدا ! خدا ! و بدانيد كه اجابت مىكند :
فَانّي قَريبٌ اجيبُ دَعُوةَ الدّاعِ در اينجا چهارده تأكيد به كار برده شده است ؛ يعنى علاوه بر اينكه شش
هامش
( 1 ) - شمس / 9 و 10 .
( 2 ) - بقره / 186 .