توبهكنندهء از گناه ، مانند كسى است كه گناه نكرده است .
در توبه دو لطف وجود دارد و هر دو لطف از سوى خداوند است ؛ نخستين لطف او اين است كه به بنده توفيق توبه عطا مىكند و دومين لطف او آن است كه توبهء او را مىپذيرد .
بر اثر توبه ، حالت يقظه در انسان به وجود مىآيد ؛ يقظه به معناى بيدارى است . در اين بيدارى انسان بايد با خود بينديشد كه اگر به جاى سفر حج به عالم برزخ وارد مىشدم ، وضع من چگونه بود ؟
آيا در محضر خداوند مىتوانم جواب كارهايم را بدهم يا خير ؟ آيا پروردگار از من راضى است يا خير ؟ اگر به راستى حالت يقظه در انسان به وجود بيايد ، به اين نكته توجه پيدا مىكند كه قبل از حج و قبل از مرگ به جايى مىرسد كه خداوند او را مخاطب قرار داده ، مىفرمايد :
يا ايتها النفس المطمئنه ارجعى الى ربك راضية مرضية فادخلى فى عبادى و ادخلى جنتى . « 1 »
اى جان آرامش يافته ، خشنود و پسنديده به سوى پروردگارت بازگرد و در زمرهء بندگان من داخل شو و به بهشت من وارد شو !
قدم دوم ، محاسبهء نفس است . كسىكه مىخواهد به حج برود ، بايد هدف از اين سفر مقدس را براى خود تبيين كند . آيا اعمال عبادى نظير نماز ، روزه ، خمس و ساير عبادتهاى او به نحو صحيح انجام شده است ؟ آيا مال او حلال است ؟ اگر مالى كه انسان در راه حج صرف مىكند ، حلال نباشد ، حج او مورد قبول حق تعالى قرار نمىگيرد . پيامبر اكرم ( ص ) مىفرمايند :
« من اكتسب مالا من غير حله ثم حج فلبى نودى لا لبيك و لا
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، ج 77 ، ص 290 .