[ 22 ] معرفت و شناخت چيست ؟ و چگونه بشر از ته نشستهاى جهل رهايى مىيابد ، و براى چه مىبينيم بعضى به والاترين درجه‌هاى ايمان فرا مىروند در حالى كه بعضى ديگر به ژرفترين گودالهاى كفر فرو مىافتند ؟ قرآن را بينشى است روشن در باب شناخت كه در اين نكته خلاصه مىشود كه محل و قرارگاه علم دل است ، پس اگر دل گشوده باشد معرفت و ايمان صاحبش مىافزايد ، در حالى كه دل سخت و فروبسته گنجايش شناخت ندارد . « أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ - آيا كسى كه خدا دلش را بر روى اسلام گشود ، » دل گشوده بر روى اسلام كدام است ؟ اسلام همان تسليم به خدا ، به سنّتهاى خدا ، به قوانين خدا و به حقّ است ، هر جا باشد . پس وقتى خدا دلى را بگشايد ، آن دل به دو سر مىسپارد و براى شنيدن كلمات خدا نرم و هموار مىشود ، هم چنان كه زمين پاك مستعدّ براى آب آسمان نرم و فروتن مىشود ، هم چنان كه خاك خوب براى روياندن گياه با بركت نرم مىشود ، و هم چنان كه گلها نسيم ملايم را به آغوش باز استقبال مىكنند . در حالى