نظام دهشتانگيز خلقت و اتقان طبيعت ، بهترين راه خداشناسى است و دلالت كافى دارد كه مدبّر و حكيم در نهايت علم و اراده آنها را پديده آورده است .
معرفت ذات اقدس احديت داراى مراتبى است . پايينترين درجه آن است كه از ادله و آثار صنعت به صانع پى ببرند و يقين كنند كه پديدآورندهء متعالى وجود دارد . اين نحوه استدلال را كه از اثر پى به مؤثر ببرند را دليل « إِنِّى » مىگويند .
عالىترين و آخرين مرتبهء شناخت عبارت از مشاهدهء عقلى و قلبى است . چنان كه در كافى از حضرت صادق عليه السلام روايت شده كه يكى از دانشمندان يهود از مولاى متقيان عليه السلام پرسيد : يا اميرالمؤمنين ! هرگز خداى خود را كه پرستش مىكنى ديدهاى ؟ فرمود : چگونه خدايى را كه نمىبينم عبادت خواهم كرد ؟ پرسيد چگونه و به چه وسيلهاى ديدهاى ؟ فرمود :
لا تُدرِكُهُ العُيُونُ بِمُشاهَدَةِ الأبصارِ لكِنْ رَأتهُ القُلُوبُ بِحَقائِقِ الإيمانِ ؛ « 1 »
ديدن او به وسيلهء اين چشمها نيست بلكه قلبها او را با حقايق ايمان مىبينند .
سه صفت سلبى خدا
متن : المُمْتَنِع عَنِ الأبصارِ رُؤيَتُهُ ، وَ عَنِ الأوهامِ كَيفيّتُهُ ، وَ عَنِ الألْسُنِ صِفَتُهُ .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه . .