فرهنگ موضوعي احاديث امام مهدي ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 620

نووى در شرح صحيح مسلم 1 / 153 مي‌نويسد : « صاحب مطالع گويد : بصره را تدمر گويند ، و نيز زير و رو شده ، چرا كه در ابتداى روزگار با اهالى خود زير و رو شده است . » الفائق 3 / 260 از انس نقل مي‌كند : « بصره يكى از شهرهاى زيرو رو شده است ، پس در اطراف آن فرود آي ، و از درون آن اجتناب كن . » الاربعين البلدانية 5 / 219 مي‌نويسد : « در گفتار اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) در نكوهش اهل بصره . . . » ( 1 ) تفسير قمى 2 / 339 مي‌نگارد : « شهر زير و رو شده بصره است . شاهد آن سخن اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) است : اى اهل بصره ! اى اهالى شهر زير و رو شده ! اى لشكريان آن زن و پيروان حيوان ! فرياد زد و اجابت كرديد ، و پى شد و گريختيد . آبتان شور و خِردهايتان خُرد و اندك است ، و منتهاى نفاق در ميان شماست ، و بر زبان هفتاد پيامبر نفرين شده‌ايد . رسول‌خدا ( صلى الله عليه وآله ) به من فرمودند كه جبرئيل ايشان را خبر داده كه زمين برايش درنورديده شد و بصره را در حالى مشاهده نمود كه نزديكترين زمين‌ها به آب است ، و دورترين از آسمان ، نه قسمت از ده قسمت شر در آنجاست ، و نيز درد سخت . كسى كه در آن اقامت كند گناهكار است ، و آنكه از آن بيرون رود رحمت است كه شاملش شده . آنجا دو بار با اهل خود زير و رو شده و بر خداست كه سومين بار را نيز به انجام رساند ، و انجام سومين بار در رجعت خواهد بود . » درنگ و تأمّل در اين روايات موجب مي‌شود انسان اطمينان يابد كه چنين مضمونى از حضرت امير ( عليه السلام ) صادر شده ، و در گذشته دو بار و يا بيشتر زير و رو شده است و ديگر بار نيز چنين خواهد شد . لكن در هيچ يك از اين احاديث نيامده كه اين امر از نشانه‌هاى ظهور امام مهدي ( عجل الله تعالى فرجه الشريف ) است ، زمان آن را نيز تعيين نكرده است ، مگر روايت تفسير قمى كه هم اكنون گذشت و آن را در رجعت مي‌داند ، و رجعت هم ممكن است با فاصله‌ى زيادى از ظهور رخ دهد . مؤيد اين مطلب هم آن است كه در برخى روايات گذشت كه اين ، همان فرو رفتن در زمين است كه خدا در اين آيه ذكر فرموده : وَإِنْ مِنْ قَرْيَةٍ إِلا نَحْنُ مُهْلِكُوهَا قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ أَوْ مُعَذِّبُوهَا عَذَاباً شَدِيداً كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُوراً ، ( 2 ) و هيچ شهرى نيست مگر اينكه ما آن را پيش از روز رستاخيز ،