بين دو دليل به ظاهر متعارض با تصرف در دلالت آنها بر اساس قواعد پذيرفته نزد عرف كه در كشف مراد از دو كلام متعارض به آنها مراجعه مىشود .
در جمع عرفى معمولًا يكى از دو دليل ، قرينه و يا در حكم قرينه بر مقصود متكلّم از دليل ديگر خواهد بود ، مانند عام و خاص كه تعارض ظاهرى آن دو با تقديم خاص بر عام و قرينه گرفتن آن بر مراد از عام ، رفع مىشود . از اين عنوان در اصول فقه ، بحث تعادل و تراجيح سخن رفته است .
بنابر آنچه معروف ميان اصوليان است ، در تعارض بين دو دليل به مقتضاى قاعدهء « الجمع مهما امكن اولى من الطرح » مرجع قواعد جمع عرفى است و در صورت عدم امكان جمع عرفى بين آن دو ، به قواعد باب تعارض رجوع مىگردد ( - - ) تعادل و تراجيح ) .
از موارد جمع عرفى تقديم نصّ بر ظاهر يا اظهر بر ظاهر است . همچنين تقديم خاص بر عام و مطلق بر مقيّد . « 1 »
الجمع مهما امكن ؛ قاعده
- - ) قاعدهء الجمع مهما امكن .
جمع مقبول
- - ) جمع عرفى
جمعه
جمعه : هفتمين و آخرين روز از ايّام هفته .
از احكام و اعمال آن در بابهايى نظير طهارت ، صلات ، نكاح ، اطعمه و اشربه و قضاء سخن گفتهاند .
فضيلت جمعه : جمعه از اعياد چهارگانهء اسلامى ( فطر ، قربان ، غدير و جمعه ) بلكه برتر از عيد فطر و قربان است . « 1 » در روايتى از امام صادق عليه السّلام آمده است : « خداوند از هرچيزى ، چيزى را برگزيده است . . . و از روزها جمعه را اختيار كرده است » « 2 » . در روايتى از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله ، روز جمعه به عنوان سرور و آقاى روزها معرفى شده است . « 3 » در روايات متعددى آمده است : جمعه روز عبادت و تقرّب به خداى متعال با عمل صالح و ترك گناه است و ثواب عبادت در اين روز بيش از روزهاى ديگر مىباشد . « 4 » از اين رو ، بر
هامش
( 1 ) اصول الفقه 2 / 205 - 207 ؛ فوائد الاصول 4 / 726 - 728 ؛ اجود التقريرات 4 / 290 - 292 .
1 وسائل الشيعة 7 / 381 - 382 .
2 375 .
3 376 .
4 375 - 382 .