جمع تبرّعى
جمع تبرّعى : جمع بين دو دليل متعارض بدون شاهد و قرينهاى بر آن .
جمع تبرّعى مقابل جمع عرفى ( - - ) جمع عرفى ) عبارت است از رفع تعارض و جمع ميان دو دليل متعارض ، بدون وجود قرينهاى عرفى يا لفظى بر آن . از اين عنوان در اصول فقه ، بحث تعادل و تراجيح سخن رفته است .
معروف ميان اصوليان آن است كه در تعارض بين دو دليل قبل از رجوع به مرجّحات و ديگر قواعد باب تعارض به مقتضاى قاعدهء « الجمع مهما امكن اولى من الطّرح » اولويّت با جمع بين دو دليل است ؛ زيرا در پرتو آن ، تعارض رفع مىگردد .
البتّه مراد از جمع ، در قاعدهء ياد شده جمع عرفى است نه جمع تبرّعى ، چرا كه جمع تبرّعى بين هر دو دليلِ متعارضى امكان پذير است و لازمهء آن سدّ باب تعارض است و نيز جايى براى مرجّحات ذكر شده در روايات باقى نمىماند .
بنابراين ، در صورت عدم امكان جمع عرفى ، بين دو روايت متعارض ، به قواعد باب تعارض رجوع مىشود و قاعدهء ياد شده شامل جمع تبرّعى نمىشود « 1 » ( - - ) تعادل و تراجيح ) .
جمعتين
جُمْعَتَين : سورهء جمعه و منافقون / نماز جمعه و نماز ظهر روز جمعه .
بر سورهء جمعه ( - - ) جمعه ؛ سوره ) و منافقون ( - - ) منافقون ؛ سوره ) و نيز بر نماز جمعه ( - - ) نماز جمعه ) و نماز ظهر روز جمعه از باب تغليب « جمعتين » اطلاق شده است . چنان كه بر مورد دوم ، « ظُهرين » نيز اطلاق كردهاند . « 1 »
جمع دلالى
- - ) جمع عرفى
جمع عرفى
جمع عرفى [ جمع دلالى ؛ جمع مقبول ] :
جمع بين دو دليل به ظاهر متعارض بر اساس قواعد عرفى .
جمع عرفى ، مقابل جمع تبرّعى ( - - ) جمع تبرّعى ) عبارت است از جمع
هامش
( 1 ) اصول الفقه 2 / 201 - 204 ؛ اجود التقريرات 4 / 290 - 291 .
1 مجمع الفائدة 2 / 240 و 394 ؛ مفاتيح الشرائع 1 / 133 .