توبهكننده بر طاعت و ترك گناه آشكار شود . برخى گفتهاند : جايز است قاضى به فاسق بگويد : اگر توبه كنى شهادتت را قبول مىكنم . « 11 »
اگر گناهكار مرتكب قذف ( - - ) قذف ) شده باشد توبهاش منوط به اين است كه خود را در نسبتى كه داده تكذيب كند ؛ بدينصورت كه بگويد : آنچه گفتهام دروغ بوده است . البتّه اگر دروغى از او سر نزده باشد ، در اين گفتهء خود توريه ( - - ) توريه ) مىكند .
برخى گفتهاند : اگر دروغ گفته است ، خود را تكذيب و اگر راست گفته ، خود را تخطئه كند ؛ بدينگونه كه بگويد : قذف ، امرى باطل است و از اين پس آن را تكرار نخواهم كرد .
شرط ديگر قبولى توبهء قذفكننده ، اصلاح خويش است . در اينكه مراد از اصلاح ، همان تكذيب خود است يا علاوه بر آن ، استمرار توبه است ، اختلاف مىباشد . « 12 »
2 . سقوط حد : كسى كه مرتكب عملى همچون زنا ، لواط يا مساحقه شده كه موجب حد است ، چنانچه قبل از قيام بيّنه ( - - ) بيّنه ) و ثبوت آن نزد حاكم توبه كند ، حدّ از او ساقط مىشود . نظر مشهور عدم سقوط حد ، بعد از ثبوت آن به بيّنه است . « 13 »
اگر شخص مستوجب حد توبه كند - در صورتى كه حد به اقرار ثابت شده و حقّ اللّه باشد ، مانند زنا و لواط - بنابر مشهور امام بين اجراى حد و عفو او مخيّر است . « 14 »
محارب ( - - ) محاربه ) اگر قبل از تسلط حاكم بر او توبه كند حدّ محاربه از وى ساقط مىشود ؛ امّا حقوقى كه از ديگران تضييع كرده و حدودى كه از اين جهت بر عهدهء او آمده است مانند سرقت ( - - ) سرقت ) ، ساقط نمىشود . « 15 »
3 . سقوط آثار ارتداد : بر ارتداد مسلمان آثارى از قبيل اعدام ، حبس ، عدم جواز ازدواج با مسلمان و سقوط ولايت بر فرزندان مسلمان مترتّب است كه با توبه ( در مواردى كه پذيرفته مىشود ) همهء اين آثار رفع مىگردد « 16 » ( - - ) ارتداد ) .
هامش
( 11 ) . مسالك الافهام 14 / 216 - 219 ؛ جواهر الكلام 41 / 109 - 110
( 12 ) . مسالك الافهام 14 / 173 - 175 ؛ جواهر الكلام 41 / 37 - 42
( 13 ) . مسالك الافهام 14 / 415 ؛ جواهر الكلام 41 / 468 - 469
( 14 ) . جواهر الكلام 41 / 293 - 295 و 468 - 469
( 15 ) . مسالك الافهام 15 / 14 ؛ جواهر الكلام 41 / 581
( 16 ) . جواهر الكلام 41 / 605 و 611 - 613