حكم : توبه از اهمّ واجبات الهى است كه در قرآن كريم و روايات با تأكيد فراوان به آن سفارش شده است ؛ بويژه براى مريض ، « 5 » هنگام نماز ، « 6 » دعا « 7 » و زيارت معصومان عليهم السّلام . « 8 »
از غسلهاى مستحب غسل توبه است كه پس از توبه از گناه انجام مىگيرد « 9 » ( - - ) غسل توبه ) .
خروج از توابع گناه : گناهى كه شخص از آن توبه كرده يا حقّى از حقوق اللّه يا حقوق النّاس را بر ذمّهء او درپى نداشته و يا داشته است . در صورت دوم ، حق يا از حقوق مالى است و يا از حقوق غير مالى .
در فرض اوّل - كه حقّى را درپى نداشته - صرف پشيمانى از گناه و عزم بر ترك آن كفايت مىكند . در فرض دوم ( مانند موردى كه شخص ، زكات يا خمس واجب خود را پرداخت نكرده يا مال كسى را دزديده يا غصب كرده باشد ) واجب است آن را ادا كرده ، به مستحقان شرعى يا صاحب مال برگرداند .
در فرض سوم ( حقوق غير مالى ) اگر از حقّ اللّه ( حدود ) باشد ، مانند زنا و نوشيدن شراب ، اظهار آن نزد حاكم شرع از جهت اجراى حد بر او واجب نيست ؛ بلكه ترك آن افضل است و اگر از حقّ النّاس باشد همچون قصاص ، بر او واجب است جهت اجراى قصاص يا عفو ، خود را در اختيار صاحب حق قرار دهد .
البتّه خروج از توابع گناه ، واجبى مستقل است و دخلى در صحّت توبه ندارد هرچند موجب كمال آن مىشود . « 10 »
آثار توبه : 1 . بازگشت عدالت : ارتكاب گناه موجب زوال عدالت شخص مىگردد ( - - ) عدالت ) . در نتيجه گناهكار از اهليّت تصدى مناصبى همچون امامت جماعت و جمعه ، مرجعيت و شهادت كه عدالت در آنها شرط است ، مىافتد ؛ ليكن توبه از گناه سبب بازگشت عدالت و اهليّت پيدا كردن توبهكننده براى تصدّى مناسب ياد شده مىگردد .
بنابر مشهور اظهار توبه نزد قاضى از سوى فرد مشتهر به فسق براى پذيرش شهادت وى كفايت نمىكند ؛ بلكه بايد زمانى بگذرد تا استمرار و مداومت
پاورقی
( 5 ) . العروة الوثقى 1 / 372
( 6 ) . 612
( 7 ) . جواهر الكلام 12 / 131
( 8 ) . 20 / 102
( 9 ) . 5 / 51
( 10 ) . 41 / 111 - 114