حكم : تكبيرة الإحرام ، جزء واجب ركنى نماز است ؛ ازاينرو ، ترك آن - چه عمدى و چه سهوى « 2 » - و نيز بنابر مشهور ، زيادى عمدى و سهوى آن - به معناى گفتن تكبيرى ديگر به نيّت افتتاح نماز با آن - موجب بطلان نماز است . « 3 » بسيارى از معاصران ، زيادى سهوى آن را مبطل ندانستهاند . « 4 »
بنابر قول به بطلان نماز به زيادى تكبير ، براى شروع نماز بايد تكبير سومى گفته شود و گفتن تكبير دوم كه موجب بطلان نماز شده كافى نيست . « 5 »
كيفيت : صورت تكبيرة الإحرام عبارت است از گفتن « اللّه أكبر » بهطور صحيح .
گفتن هممعناى آن به عربى يا ترجمهء آن به هر زبانى كفايت نمىكند . « 6 »
بنابر قول اكثر ، تلفظ « اكبر » با الف و لام ( الاكبر ) موجب بطلان نماز مىشود ؛ بلكه بر بطلان ، حكايت اجماع شده است . « 7 » چنانكه بسيارى از فقها افزودن هر نوع پسوندى به « اكبر » كه كبريايى و عظمت خداوند را بيان مىكند ، - مانند « اللّه أكبر من كلّ شىء » يا « من أن يوصف » - را مبطل نماز دانستهاند . « 8 »
در بطلان نماز به اشباع فتحهء « با » بهگونهاى كه توليد حرف الف گردد ( اللّه أكبار ) اختلاف است . « 9 »
احكام : تلفظ درست تكبيرة الإحرام و فراگيرى صحيح آن در صورت ندانستن ، واجب است . در ضيق وقت يا ناتوانى از تلفظ صحيح آن ، در حدّ توان ، هرچند با غلط ، بايد آن را ادا كند . « 10 » البتّه در فرض امكان تلقين صحيح آن از سوى ديگرى ، تلقين ( - - ) تلقين ) مقدّم بر اداى غلط يا ترجمهء آن است . « 11 » شخص لال در حدّ امكان بايد تكبيرة الإحرام را بگويد و اگر هيچ توانى بر اداى آن ندارد ، به قصد تكبير اشاره كند . برخى ، در اين فرض حركت دادن زبان را نيز واجب دانستهاند . « 12 »
آنچه در نماز شرط است - مانند طهارت ، پوشش ، قيام ، استقرار ، استقبال ، ترتيب ( گفتن « أكبر » بعد از « اللّه » ) و موالات بين حروف و كلمات - در تكبيرة الإحرام نيز همانند ساير اجزاى نماز ، شرط است . « 13 »
در فرض گفتن تكبيرات افتتاح ( - - ) تكبيرات افتتاح ) توسط نمازگزار ، به قول مشهور ، يكى از آنها را به نيّت
هامش
( 2 ) . جواهر الكلام 9 / 201
( 3 ) . 201 و 220 ؛ مستمسك العروة 6 / 52 - 54
( 4 ) . العروة الوثقى ( و حواشى ) 1 / 626 ؛ العروة الوثقى ( ج ) 2 / 462
( 5 ) . جواهر الكلام 9 / 222 ؛ العروة الوثقى 1 / 626
( 6 ) . جواهر الكلام 9 / 205 - 206 ؛ العروة الوثقى 1 / 627
7 و 8 . جواهر الكلام 9 / 207
( 9 ) . 227 - 228 ؛ مستمسك العروة 6 / 60 - 61
( 10 ) . جواهر الكلام 9 / 208 - 209 ؛ مستمسك العروة 6 / 65 - 67
( 11 ) . مستمسك العروة 6 / 67
( 12 ) . جواهر الكلام 9 / 211 - 213 ؛ توضيح المسائل مراجع 1 / 557 م 953
( 13 ) . جواهر الكلام 9 / 213 و 222 ؛ العروة الوثقى 1 / 628