در ترك سهوى تشهّد آخر ، چنانچه پيش از اتمام سلام يا پس از آن ليكن قبل از انجام دادن منافيات نماز متذكّر شود بايد آن را تدارك كند ، سپس سلام را بگويد و دو سجدهء سهو بهجا آورد و اگر بعد از انجام دادن منافيات يادآور شود ، در صحّت نماز و وجوب قضاى تشهّد يا بطلان نماز و اعادهء آن ، اختلاف است . « 3 »
واجبات : نشستن به مقدار تشهّد « 4 » و شهادت به توحيد و رسالت « 5 » و صلوات بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و آل او ، « 6 » ترتيب بين اجزاى واجب آن ( ابتدا توحيد ، سپس رسالت ، پس از آن صلوات « 7 » ) در تشهّد واجب است .
گفتن تشهّد به صورت زير : « أشهد أن لا إله إلّا اللّه وحده لا شريك له و أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله اللّهمّ صلّ على محمّد و آل محمّد » به اتّفاق همهء فقها و نيز گفتن آن به صورت بالا با حذف « وحده لا شريك له » و « عبده » بنابر قول مشهور كفايت مىكند . « 8 »
واجب است تشهّد به زبان عربى ادا شود . در صورت عدم امكان آن و تنگى وقت - بنابر تصريح جمعى - ترجمهء آن كفايت مىكند . « 9 »
آداب : نشستن به حالت تورّك ( - - ) تورّك ) براى مرد « 10 » و تربّع - نهادن باسن بر زمين و بلند كردن ران و ساق پا - براى زن « 11 » ( - - ) تربّع ) ، افزودن « بسم اللّه و باللّه » و « الحمد للّه » و ثنا گفتن خداوند و سلام بر انبيا و ملائكه « 12 » و غير آن از دعاهايى كه از معصومين عليهم السّلام وارد شده ، « 13 » تكرار « الحمد للّه » ، دو يا سه مرتبه در پايان تشهّد ، « 14 » گذاردن دستها بر روى رانها ، چسباندن انگشتان دست به يكديگر و نگاه كردن به دامان خود « 15 » در حال تشهّد مستحب است .
نشستن به حالت اقعاء ( - - ) اقعاء ) در حال تشهّد كراهت دارد . « 16 »
هامش
( 3 ) . 12 / 286 - 290 ؛ الحدائق الناضرة 9 / 139 - 144 ؛ العروة الوثقى ( و حواشى ) 2 / 39 - 41
( 4 ) . جواهر الكلام 10 / 248
( 5 ) . 250
( 6 ) . 253
( 7 ) . 267
( 8 ) . 264 - 268 ؛ العروة الوثقى 1 / 690
( 9 ) . جواهر الكلام 10 / 268 - 269
( 10 ) . 272
( 11 ) . 182 ؛ مصباح الفقيه ( ق ) ( صلاة ) / 527
( 12 ) . جواهر الكلام 10 / 273
( 13 ) . وسائل الشيعة 6 / 393 - 394
( 14 ) . جواهر الكلام 10 / 277
( 15 ) . توضيح المسائل مراجع 1 / 621 م 1103
( 16 ) . جواهر الكلام 10 / 191 - 192 .