حكم : خسارت ناشى از تصادف يا مالى است و يا بدنى . در صورت دوم يا جانى است كه منجرّ به مرگ كسى مىشود و يا موجب قطع عضو يا از بين رفتن منافع آن و يا جراحت مىگردد .
1 . خسارت مالى : اگر خسارت مالى از نظر عرف به راننده نسبت داده شود وى ضامن است ؛ عمدى باشد يا سهوى . البتّه در برخورد دو ماشين ، اگر خسارت به هر دو راننده نسبت داده شود ، هريك ضامن نصف خسارت وارد بر ديگرى خواهد بود .
2 . خسارت بدنى : ايراد خسارت بدنى اگر عمدى باشد موجب ثبوت قصاص ( - - ) قصاص ) در موارد جريان آن ، و يا ديه ( - - ) ديه ) مىشود و اگر سهوى باشد ، موجب ثبوت ديه است . البتّه سهو نيز به دو قسم شبه عمد و خطاى محض تقسيم مىشود . در شبه عمد كه راننده به جهت خوابآلودگى ، سرعت زياد ، رعايت نكردن قوانين رانندگى و مانند آن مقصّر شناخته مىشود ، پرداخت ديه برعهدهء خود او است ؛ امّا در خطاى محض كه راننده همهء جوانب را رعايت كرده ولى به دليل بريدن ترمز و مانند آن تصادف رخ داده است ، ديهء قتل خطا ، جراحت موضحه ( - - ) موضحه ) و شديدتر از آن بر عهدهء عاقلهء راننده ( - - ) عاقله ) و در كمتر از موضحه ، اختلاف است .
البتّه در تمامى موارد خسارت - اعم از مالى و بدنى - اگر طرف مقابل مقصّر باشد ، مانند آنكه خود يا مالش و يا ديگرى يا مال او را جلوى ماشين بيندازد ، در صورتى كه راننده فرصت و امكان كنترل وسيله را نداشته باشد ، ضامن نيست و خسارت جانى يا مالى بر عهدهء كسى است كه موجب بروز چنين حادثهاى شده است . « 1 »
تصادم
- - ) صدمه
تصدّق
- - ) صدقه
تصديه
- - ) كفزدن
تصرّف
تصرّف : هر كار ارادى داراى اثر شرعى در يك مال .
تصرّف از ريشهء « صرف » در لغت به معناى دست به كارى زدن ، دگرگون شدن
هامش
( 1 ) . مجمع المسائل 3 / 225 - 227 .