عقد اجاره و يا حق مانند التزام به شرط حق خيار براى غير فروشنده و خريدار در ضمن عقد بيع ( - - ) خيار ) . هر يك از موارد التزام ياد شده داراى شرايطى است كه در جاى خود آمده است .
آثار التزام : التزام آثار گوناگونى دارد كه به اجمال بدان اشاره مىشود :
1 . ملكيّت : در عقودى مانند بيع ، اجاره ، عاريه ، به ترتيب ملكيّت عين ، منفعت و انتفاع براى ملتزم له ثابت مىشود .
2 . لزوم تحويل دادن : در عقودى مانند بيع و اجاره ، ملتزم بايد كالا و مورد اجاره را به خريدار و مستأجر تحويل دهد ؛ چنان كه اين دو نيز بايد بهاى كالا و مال الاجاره را به فروشنده و موجر تحويل دهند . همچنين ملتزم ، در امانات مانند وديعه و عاريه بايد مال مورد امانت را تحويل دهد .
3 . منع از تصرف : در برخى از التزامات ، نمىتوان در مورد التزام تصرف كرد مانند رهن كه تصرف راهن در مال مورد رهن جايز نيست ( - - ) رهن ) .
4 . ضمان : فروشنده نسبت به كالاى فروخته شده ، و خريدار نسبت به بهاى مشخص شدهء كالا قبل از تحويل آن ، ضامن هستند « 5 » ( - - ) بيع ) .
وفا به التزام : وفا كردن به التزاماتى كه از عقود لازم مانند بيع ، اجاره ، ضمان و كفالت و شرط ضمن آنها و نيز ايقاعاتى همچون نذر ، عهد و قسم نشأت مىگيرد ، لازم است ، امّا چنين لزومى در التزامات ناشى از عقود جايز مانند وكالت ، عاريه و مضاربه وجود ندارد .
گاه وفا كردن به التزام ، حرام است مانند نذر معصيت يا قسم بر فعل حرام و يا شرايط باطل و حرام كه در ضمن عقد لازم صورت مىگيرد .
تحكيم التزامات : نوشتن ، شاهد گرفتن ، رهن « 6 » ، ضمان ( - - ) ضمان ) و كفالت ( - - ) كفالت ) راههاى استوار كردن التزامات براى جلوگيرى از انكار يا تضييع حقوق ملتزم له در شريعت مقدّس هستند .
انتقال التزام : انتقال التزام به پرداخت دين از ذمّهاى به ذمّهء ديگر ، با عقد ضمان يا حواله ( - - ) حواله ) صورت مىگيرد .
هامش
( 5 ) جواهر الكلام 23 / 157 - 158 .
( 6 ) بقره / 282 - 283 .