39 مفاخر اسلام ( مجلد 3 صفحه 106 112 )
ابن أبي عقيل عماني ( حدود 350 ) .
" ابن أبي عقيل عماني نسختين فقيهى است كه در آغاز غيبت كبراى امام زمان
عجل الله تعالى فرجه الشريف ، فقه شيعه را تهذيب كرد ونظر را در آن به كار برد ورآه
بحث از أصول وفروع احكام شرعي را به روى آيندگان كشود . بنابر أين بايد أو را مؤسس
فقه استدلالي ونخستين مجتهد وفقيه شيعه به معنى اصطلاحي آن دانست . ابن أبي عقيل
همانطور كه فقيهى توانا بوده ، از متكلمين بزرگ ودانشمندان نامى علم كلام وعقايد
ومذاهب هم به شمار رفته ، تأليفات ارزندهاى داشته است كه متأسفانه جز دو كتاب از
ساير تأليفاتش اطلاعي نداريم . شيخ طوسي در فهرست در دو مورد از أو نام برده است .
يكى در " باب حسن " كه مىنويسد : حسن بن عيسى مكنى به أبو علي ومعروف به ابن أبي عقيل عماني أو راست كتابهائى ، واز متكلمين امامي مذهب است . از كتب أو يكى
كتاب المتمسك بحبل آل الرسول در فقه وغير فقه است ، وكتابي بزرگ ونيكوست ،
وكتاب الكر والفر در امامت مىباشد ، وكتابهاى ديگر وديگر در آخر فهرست در " باب
كساني كه به كنيه معروف هستند ونامى برأي آنها نيافتهام " ! گويا بدون توجه به آنچه در
باب حسن نوشته است . مىنويسد : ابن أبي عقيل عماني ، صاحب كتاب الكر والفر از
جمله متكلمين امامي مذهب است ، أو جز آن كتابهاى ديگرى هم دارد مانند كتاب
المتمسك بحبل آل الرسول عليهم السلام در فقه وغير آن ، كتابي بزرگ ونيكوست . نامش
حسن بن عيسى ومعروف به ابن أبي عقيل است . نجاشي كه فهرست خود را بعد از
فهرست شيخ نوشته وسعى دارد كمبود آن را رفع كند از أين دانشمند بزرگ وفقيه ومتكلم
أقدم چنين ياد ميكند : " حسن بن علي بن أبي عقيل ، أبو محمد عماني حذاء فقيه متكلم
ثقة است . داراى كتابهائى در فقه وكلام مىباشد ، از جمله كتاب المتمسك بحبل آل
الرسول است كه در ميان طايفه شيعه اماميه مشهور مىباشد . گويند هركس به قصد
حج از خراسان مىآيد از آن جويا مىشود ونسخههائى از آن را خريدارى مىنمايد .
حياة ابن أبي عقيل العماني — صفحة 43
مساهمون: مركز المعجم الفقهي
ص٤٣