تفسير هدايت (فارسى) — صفحه 366

[ 21 ] آيا پيروى شيطان يك جبر است ؟ و انسان مىتواند براى توجيه اعمال زشت خود بگويد كه او در برابر فشار شيطان قدرت و توانى نداشته است ؟ مسلما نه ! خداوند مردم را به دو گروه مىكند آنهايى كه از شيطان پيروى مىكنند و آنهايى كه نمىكنند . اگر پيروى از شيطان يك جبر مىبود مردم به دو گروه خاضع در برابر او و متمرد از او تقسيم نمىشدند . گروهى هستند كه : « وَ ما كانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطانٍ - شيطان را بر آنان تسلطى نبود . » البته وسايل فريب شيطان و طاغيان ديگر بسيار است ولى انسان قادر است به بصيرت ايمان و سلاح توكل با آنها رو به رو شود . اگر انسان به اين دو سلاح : سلاح ايمان و توكل مسلح شود چنان روحيهء نيرومندى حاصل مىكند كه هيچ وسيلهء منحرف كننده‌اى نمىتواند او را از راه حق منحرف سازد . خداى تعالى تأكيد مىكند كه در آفرينش ابليس مقصود گمراه ساختن مردم نبوده است . محال است كه ذات احديت / 458 گمراهى بندگان خود را بخواهد . بندگانى را كه آفريده تا بر آنها رحمت آورد . اگر خداوند چنين اراده كرده بود حتى يك تن مؤمن هم وجود نداشت . بلكه خدا شيطان را آفريده تا بندگان خود را به وسيلهء او مورد آزمايش قرار دهد . « إِلَّا لِنَعْلَمَ - مگر آن كه مىخواستيم معلوم داريم . » علمى واقعى ، « مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْها فِي شَكٍّ - كه چه كسانى به قيامت ايمان دارند و چه كسانى از آن در شك هستند . » و گرنه خدا بر هر چيزى آگاه است . به علم و آگاهى مطلق خود مؤمن را از كافر تشخيص مىدهد . آيه بيان مىدارد كه اعتقاد به آخرت اولين سنگ بناى اعتقاد انسان است . هر كه به آن معتقد است در ايمان خود صادق است و هر كه در آن شك دارد در همهء حقايق دينى شك مىكند . « وَ رَبُّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ - و پروردگار تو نگهبان هر چيزى است . »