مسأله 2834 - ديهاى كه قاتل بايد بدهد در صورتى كه مقتول مرد و مسلمان و آزاد باشد ، يكى از شش چيز است :
اوّل - در قتل عمدى صد شتر كه داخل سال ششم شده باشند ، و در قتل خطاى محض وشبه عمد سنّ شترها كمتر از اين است ؛ دوم - دويست گاو ؛ سوم - هزار گوسفند ؛ چهارم - دويست حله و هر حله دو پارچه است و اولى اين است كه از پارچههاى يمن باشد ؛ پنجم - هزار مثقال شرعى طلا كه هر مثقال 18 نخود است ؛ ششم - ده هزار درهم كه هر درهمى 6 / 12 نخود نقره سكّهدار است و اگر مقتول ، زن و مسلمان و آزاد باشد ، ديه او در هر يك از اين شش چيز نصف ديه مرد است و اگرمقتول ، كافر ذمّى باشد در صورتى كه مرد باشد ديه او هشتصد درهم و در صورتى كه زن باشد ، ديه او چهارصد درهم است و اگر كافر غير ذمّى باشد ، ديه ندارد و ديه مقتولى كه غلام يا كنيز باشد قيمت او است در صورتى كه بيشتر از ديه آزاد نباشد و در صورتى كه قتل عمدى هم باشد نمىشود قاتل آزاد را براى او كشت .
مسأله 2835 - ديه چند چيز مثل ديه كشتن است كه مقدار آن در مسأله پيش گفته شد .
اوّل - آن كه دو چشم كسى را كور كند ، يا چهار پلك چشم او را از بين ببرد و اگر يك چشم او را كور كند ، بايد نصف ديه كشتن را بدهد .
دوم - دو گوش كسى را ببرد ، يا كارى كند كه هر دو گوش او كر شوند و اگر يك گوش او را ببرد يا كر كند ، بايد نصف ديه كشتن را بدهد و اگر نرمه گوش او را ببرد ، احوط اين است كه با او صلح نمايد گرچه دادن ثلث ديه كامل كفايت مىكند .
سوم - تمام بينى يا نرمه بينى كسى را ببرد .
چهارم - زبان كسى را از بيخ ببرد و اگر مقدارى از آن را ببرد بايد به نسبت مخارج حروفى كه به جهت قطع زبان از بين رفته است ملاحظه نمايد و ديه تمام را نسبت بمخارج حروف تقسيم كنند و نسبت آن مقدار را بدهد و اولى اين است كه با مقدارى كه در ملاحظه مساحت يعنى نصف يا ثلث يا ربع و مانند اينها واجب مىشود ، ملاحظه نموده هركدام بيشتر است آن را بدهد .
رساله توضيح المسائل (فارسى) — صفحة 476
مساهمون: السيد محمد علي العلوي الگرگاني
ص٤٧٦