محل و شأن نزول
سيوطى در الإتقان « 1 » و الدرّ المنثور « 2 » از ابى عبيد از محمد بن كعب نقل كرده كه سوره مائده در حجّة الوداع ما بين مكه و مدينه نازل شد ، و جايى ديگر در الإتقان « 3 » و الدر المنثور از ترمذى ، حاكم ، احمد و ابى عبيده در فضائل و نحاس در ناسخ و نسائى ، ابن منذر ، ابن مردويه و بيهقى در سنن از عايشه نقل كردهاند كه آخرين سورهاى كه نازل شده سوره مائده است و از احمد ، ترمذى ، حاكم ، ابن مردويه و بيهقى از عبدالله بن عمر نقل كردهاند كه آخرين سورهاى كه نازل شده سوره مائده و فتح است . « 4 »
و در الدّر المنثور از ابى عبيده از ضمره و عطيه روايت كرده كه هر دو گفتند كه پيغمبر صلىالله عليه و آله و سلم فرمود : آخر قرآن از جهت نزول ، مائده است و از ابى ميسره نيز همين مضمون را نقل كرده است . مكان و زمان و شأن نزول آيه بنا به نقل كثيرى از علماء « اسباب النزول » و مفسّرين ، اين آيه كريمه در غدير خم در روز هجدهم ذى الحجّة در شأن امير المؤمنين على عليهالسّلام نازل شده است .
از جمله واحدى در « اسباب النزول » « 5 » به سند خويش از ابى سعيد
هامش
( 1 ) . الإتقان ، جلد 1 ، صفحه 19 .
( 2 ) . الدرّ المنثور ، جلد 2 ، صفحه 253 .
( 3 ) . الإتقان ، جلد 1 ، صفحه 28 .
( 4 ) . مقصود از سوره فتح ( إنّا فَتَحْنا ) كه سوره فتح كبرى ناميده شده نيست ، بلكه مقصود سوره ( إذا جَاءَ نَصْرُ اللهِ وَ الفَتْح ) است كه به سوره فتح صغرى موسوم است .
( 5 ) . اسباب النزول ، صفحه 150 .