روشن در او نمىديدند ؛ نه فرهنگ داشتند نه اقتصاد ، نه عدالت ، نه امنيت و نه . . . و نه . . .
از آن همه تعظيم و نيايش و بشرپرستى و استعباد سلاطين ، خسته شده بودند و علاوه بر اينها ناراحت كنندهترين اختلاف طبقاتى نيز در بين آنها حاكم بود كه مملكت متشكل شده باشد از اكثريت قريب به اتفاق محروم و استضعاف شده و جمعيت معدود برخوردار و اختياردار و مطلقالعنان و بىجهت عزيز . . .
مسلّم است وقتى به گوش مردم چنين مملكتى صداى روحانى و آزادى بخش :
( تَعالُوا الى كَلِمَة سَواء بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ أَلّا نَعْبُدَ الّا اللهَ وَ لا نَشْرِكَ بِهِ شَيْئاً ، وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللّهِ ) « 1 »
برسد و آيه :
( انَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْاحْسانِ وَ ايتاءِ ذِى الْقُرْبى وَ يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْىِ ) « 2 »
همانا خدا به عدل و احسان ، فرمان مىدهد و به عطا و بذل به خويشان امر مىكند و از كارهاى زشت و منكر و ظلم ، نهى مىكند .
هامش
( 1 ) . سورة آل عمران آية 64 ؛ ] بگو : اى اهل كتاب ! [ بياييد به سوى سخنى كه ميان ما و شما يكسان است : كه جز خداوند يگانه را نپرستيم و چيزى را همتاى او قرار ندهيم ؛ و بعضى از ما ، بعضى ديگر را - غير از خداى يگانه - به خدايى نپذيرد .
( 2 ) . سورة نحل آية 90 .