مراتب و درجات گوناگون است و در مواردى كه لازمهء عمل به اين تكليف الهى كشتن ، مجروح نمودن يا كتك زدن فرد گنهكار باشد ، بدون اجازهء حاكم شرعِ داراى شرايط نمىتوان به چنين عملى دست زد ، از اين رو بديهى است كه نه تنها از عمل به اين دستور مهم الهى جامعه دچار هرج و مرج نخواهد شد ، بلكه جامعهء مرده و فاقد تحرك به يك مجتمع زنده و فعال كه در آن همهء انسانها مراقب رفتار يكديگرند تبديل مىگردد .
شرايط امر به معروف و نهى از منكر
در صورت وجود شرايط زير امر به معروف و نهى از منكر واجب بوده و ترك آن معصيت مىباشد : 1 - كسى كه مىخواهد عهدهدار اين وظيفه گردد بايد « معروف » را از « منكر » تشخيص دهد ؛ پس كسى كه خود نسبت به معروف و منكر آگاهى ندارد نمىتواند امر به معروف و نهى از منكر نمايد .
2 - احتمال دهد كه امر و نهى او اثربخش است ؛ پس اگر مىداند كه گفتار او هيچ گونه اثر مثبتى ندارد ، امر به معروف و نهى از منكر واجب نيست .
زمين شوره سنبل « 1 » بر نيارد * در او تخم عمل ضايع مگردان « 2 »
3 - بداند يا مطمئن باشد كه معصيتكار قصد ادامه و تكرار گناه را دارد ؛ پس در صورتى كه بداند يا گمان كند كه او ديگر گناه را تكرار
هامش
( 1 ) - خوشهء گندم و مانند آن
( 2 ) - گلستان ، باب اول در سيرت پادشاهان ، ص 54 ، حكايت 4