است . ايشان مىفرمايد : موعظه بر دو نوع است ؛ موعظهء خوب و حسنه و موعظهء بد و غير حسنه .
بنا به تعريف ايشان ، موعظهء حسنه آن است كه با انگيزهء خيرخواهى و دلسوزى و براى امر به معروف و نهى از منكر و ارشاد و هدايت صورت بگيرد . موعظهء غير حسنه هم آن است كه ظاهراً از روى دلسوزى و براى ارشاد صورت بگيرد اما در واقع ، هدفش گمراه كردنْ باشد .
بنا بر اين تعريف ، « حسنه » قيد احترازى است و خداوند با آوردنِ اين قيد ، مىخواهد بفرمايد : براى هدايت مردم به سوى خدا ، تنها از موعظهاى كه با انگيزهء خيرخواهى و براى هدايت مردم ، ادا شده باشد استفاده كنيد و از موعظهء غير حسنه استفاده نكنيد .
مجادله و جدال نيز بر دو گونه است ؛ جدال احسن و جدال غير احسن . جدال احسن يعنى ارائه كردنِ دليل و بيانِ حجت بر اساس مطالب مورد قبولِ طرف مقابل براى اثبات مطلبِ مورد نظر . جدال هنگامى به كار برده مىشود كه مخاطبِ انسانْ فردى سختگير ، متعصب و غير قابل نفوذ باشد و در برابر دلايل تسليم نشود .
در « جدال احسن » به اين دليل از دلايل مورد قبولِ مخاطب استفاده مىشود كه او با توجه به متعصب بودنش ، استدلالهاى ارائه شده را به طور بنيادى رد نكند .
جدال احسن ، روش اثباتِ يك مطلب براى افرادى است كه در برابر پذيرش برهانها و دلايل ، مقاومت مىكنند . يكى از چيزهايى كه خداوند براى شخص مُحرِم در حال احرام ، حرام كرده است ، همين جدال احسن است .
جدال غير احسن آن است كه انسان در مجادله از زور و تهديد و خشونت استفاده كند و بخواهد با لحن تند و جملاتِ ناموزون ، هدفش را اثبات كند . خداوند در قرآن شريف مىفرمايد : هنگامى كه مىخواهيد مردم را به سوى خدا دعوت كنيد ، از جدال احسن استفاده كنيد .
اكنون دو جملهء كوتاه از سخنان امامان عليهم السلام ، خدمتِ شما عرض مىكنم .
حضرت على عليه السلام فرمودهاند :
« مَنْ رَكِبَ ظَهْرَ الْباطِلِ نَزَلَ بِهِ دارَ النَّدامَةِ » « 1 »
« كسى كه مَركبش باطل باشد و بر پشتِ باطل سوار گردد ، در سَر منزلِ ندامت و پشيمانى پياده مىشود . »
همچنين حضرت على عليه السلام فرمودهاند : « انْ اطَعْتَ هَواكَ اصَمَّكَ وَ اعْماكَ » ؛ هوس پرستى ، انسان را كور و كر مىكند تا آنجا كه انسان ، ناحق را به صورتِ حق و نغمهء باطل و ناسازگار را به شكل نغمهء خوب و سازگار مىشنود .
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ قُلْ يا ايُّهَا الْكافِرُونَ لَا اعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ وَ لَا انْتُمْ عابِدُونَ ما اعْبُدُ وَ لَا انَا عابِدٌ ما عَبَدْتُمْ وَ لَا انْتُمْ عابِدُونَ ما اعْبُدُ لَكُمْ دينُكُمْ وَ لِىَ دينٌ « 2 »
خطبهء دوم
بسم اللّه الرّحمن الرّحيم
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمينَ بارِئِ الْخَلائِقِ اجْمَعينَ وَ الصَّلاةُ وَ السَّلامُ عَلى سَيِّدِنا وَ نَبِيِّنا ابِى الْقاسِمِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبينَ الطَّاهِرينَ وَ عَلى اخيهِ وَ ابْنِ عَمِّهِ عَلِىٍّ اميرِ الْمُؤْمِنينَ وَ عَلَى ابْنَتِهِ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ وَ عَلِىِّ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِىٍّ وَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ وَ عَلِىِّ بْنِ مُوسى وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِىٍّ وَ عَلِىِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِىٍّ وَ الْحُجَّةِ الْقائِمِ الْمُنْتَظَرِ الْمَهْدِىِّ صَلَواتُ اللَّهِ
هامش
( 1 ) - مجلسى ، محمدباقر ، بحار الانوار ، ج 78 ، باب 4 ، روايت 29 .
( 2 ) - سورهء كافرون ( 109 ) .