بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ قُلْ يا ايُّهَا الْكافِرُونَ لَا اعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ وَ لَا انْتُمْ عابِدُونَ ما اعْبُدُ وَ لَا انَا عابِدٌ ما عَبَدْتُمْ وَ لَا انْتُمْ عابِدُونَ ما اعْبُدُ لَكُمْ دينُكُمْ وَ لِىَ دينٌ « 1 »
خطبهء دوم
بسم اللّه الرّحمن الرّحيم
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمينَ بارِئِ الْخَلائِقِ اجْمَعينَ وَ الصَّلاةُ وَ السَّلامُ عَلى سَيِّدِنا وَ نَبِيِّنا ابِى الْقاسِمِ مُحَمَّدٍ وَ عَلى عَلِىٍّ امير الْمُؤْمِنينَ وَ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ وَ عَلِىِّ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِىٍّ وَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ وَ عَلِىِّ بْنِ مُوسى وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِىٍّ وَ عَلِىِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِىٍّ وَ الْحُجَّةِ الْقائِمِ الْمُنْتَظَرِ الْمَهْدِىِّ صَلَواتُ اللَّهِ وَ سَلامُهُ عَلَيْهِمْ اجْمَعينَ .
عِبادَ اللَّه ! اتَّقُوا اللَّه .
به دنبال مطالبى كه در بارهء بازگشت به اسلام و اخلاق اسلامى ، خدمتِ شما عرض كردم ، چند جمله از يكى از دعاهاى صحيفهء سجاديه را انتخاب كردهام كه برايتان بخوانم . اين جملات ، ريشههاى اخلاقىِ فساد ، نابسامانى و مشكلات جامعه را بيان مىكنند .
در تعاليم اسلامى ، اصلاح جامعه از اصلاح افراد شروع مىشود . اگر افرادْ صالح شدند ، جامعه نيز صالح مىشود و مشكلات جامعه بر طرف مىشود .
در اين دعا كه در كتاب صحيفهء سجاديه به نقل از امام سجاد عليه السلام نقل شده است ، ريشههاى بسيارى از گناهان و مفاسد اخلاقىِ اجتماعى و فردى بيان شده است . امام سجاد عليه السلام در اين دعا چنين مىفرمايد :
« اللَّهُمَّ انّى اعُوذُ بِكَ مِنْ هَيَجانِ الْحِرْصِ » « 2 »
[ بار خدايا ! به تو پناه مىبرم از حرص و آز . ]
خدايا ! از اين كه حسّ حرص و طمعِ من تحريك و برانگيخته شود ، به تو پناه مىبرم .
انسان موجودى است كه طبعاً طمع دارد .
طمع به معناى خواستن خير و جلب منفعت است . وقتى حسّ طمع به مرحلهء زيادهطلبى و افزونخواهى برسد ، حرص ناميده مىشود .
حرص ، فكر انسان را خراب و انسان را فاسد مىكند . امام سجاد عليه السلام مىفرمايد :
خدايا ! از اين كه حرصِ من برانگيخته شود و من دنبال فزونطلبى باشم ، به تو پناه مىبرم .
افزونطلبىِ فرد ، موجب فسادِ خود و خانواده و جامعهاش مىشود ؛ زيرا حرص يك بيمارىِ روحىِ بسيار مهلك است .
ممكن است دو نفر هر دو حريص باشند ؛ اما يكى از آنها امكاناتى نداشته باشد و فقط حرص بخورد . چنين فردى حد اكثر ممكن است بيمارىِ روحى و روانى پيدا كند .
اما فرد حريصى كه امكانات مادّى دارد و كسى جلوِ او را نمىگيرد ، غوغا به پا مىكند و دنيا را به فساد مىكشاند .
ادامهء دعا چنين است :
« اللَّهُمَّ انّى اعُوذُ بِكَ مِنْ هَيَجانِ الْحِرْصِ وَ سَوْرَةِ الْغَضَبِ » « 3 »
[ بار خدايا ! به تو پناه مىبرم از حرص و آز و تندىِ غضب و خشم . ]
غضب و عصبانيت ، يكى از ريشههاى چهارگانهء رذايل اخلاقى است . علماى اخلاق مىگويند : انسان براى ادامهء حياتِ خود به قوهء غضب نياز دارد . ولى قوهء غضب بايد با ساير قواى بدن در حال اعتدال باشد .
وقتى قوهء غضبْ شدت پيدا مىكند و برانگيخته و بحرانى مىشود ، بويژه اگر فردى كه گرفتارِ غضب شده ، قدرتمند و داراى سلطه باشد ، در اين صورتْ بحرانى شدنِ قوهء غضب
هامش
( 1 ) - سورهء كافرون ( 109 ) .
( 2 ) - ر . ك : صحيفهء سجاديه ، ترجمهء فيض الاسلام ، دعاى استعاذه ، ص 80 .
( 3 ) - همان .