قنوت ، همان عبادت است . انسان مسلمان بايد اين ويژگى را داشته باشد كه مطيع خداوند باشد و او را عبادت كند . قرآن شريف مىفرمايد :
« اطيعُوا اللَّهَ وَ اطيعُوا الرَّسُولَ وَ اولِى الامْرِ مِنْكُمْ . . . » « 1 »
[ از خدا اطاعت كنيد و از رسول و اولُوالامر خويش فرمان بَريد . . . ]
هر قدر اطاعتِ ما از خداوند بيشتر شود ، مسلمان بودنمان پايدارتر مىگردد . ممكن است فردى خداوند را تنها در موارد خاصى مثلًا اوقات نماز ، اطاعت كند ؛ اما انسان بايد كارى كند كه همواره در حالِ طاعت باشد و همهء اعمال انسان ، خواب و بيدارىاش ، جنگ و صلحش ، سخن گفتن و سكوت كردن و فكر كردنش همگى براى خدا و در راه خدا و در محضرِ خدا باشد .
انسان بايد همهء كارهايش حتى كارهاى عادىِ زندگىاش مانند معالجه كردن و ازدواج كردنش را به عنوان اطاعت از خداوند انجام دهد .
به برخى از بزرگان نسبت دادهاند كه گفته است : من از هنگامى كه به سنّ تكليف رسيدم ، هيچ عملِ مباحى انجام ندادم و همهء اعمالى را كه انجام دادهام يا واجب بودهاند و يا مستحب . اين مرحله ، مرحلهء قنوت است .
البته مرتبهء كاملِ مرحلهء قنوت ، مربوط به انسانهاى كامل است . اما هر كس به اندازهء استعداد و لياقت و آمادگى خودش ، مىتواند به مرتبهاى از قنوت دست يابد . انسان بايد همواره تلاش كند كه از نظر معنوى در يك جا توقف نكند و همواره در راهِ رسيدن به كمالات معنوىِ بيشتر گام بردارد .
بدون ترديد ، بر همهء مسلمانان واجب است كه خود را از نظر معنوى به مرحلهء قنوت برسانند . اما اين پرسش مىتواند مطرح شود كه چه كسى حكم مىكند كه رسيدن به مرحلهء قنوت ، واجب است ؟ عقل انسان يا شرع يا فطرت انسانى ؟ همچنين اگر بگوييم كه عقل انسانْ حكم به وجوبِ مورد نظر مىكند ، مبناى عقل در صدور اين حكم چيست ؟ قاعدهء دفعِ ضررِ محتمَل يا وجوبِ شُكرِ مُنعِم ؟
بنا بر اين ، مسلمان يعنى كسى كه مطيعِ خداوند باشد . هر كس مطيع خداوند نباشد ، مسلمان نيست . چنين شخصى حتى اگر تحصيل كرده ، مؤدب ، خوش برخورد و داراى اخلاق انسانى باشد ، باز هم مسلمان نيست .
هدف اسلام اين است كه همهء ما را مسلمان تربيت كند .
يك انسانِ مسلمان كه مطيعِ خداوند است در دنيا هرگز شكست نمىخورد ؛ زيرا چنين شخصى همهء كارهايش را بر طبق وظيفهء شرعىِ خود انجام مىدهد . بنا بر اين ، او در پيشگاه خداوند رو سفيد و موفق است ، خواه از نظر ظاهرى شكست بخورد يا پيروز شود .
حضرت امام راحل ( قَدَّسَ اللَّهُ نَفْسَهُ الزَّكِيَّة ) در اين باره مىفرمودند : ما موظفيم كه تكاليفمان را انجام دهيم ؛ اما مكلف به نتيجهء كار نيستيم .
ما بايد تلاش كنيم تا مسئوليت و وظايف خودمان را انجام دهيم . اگر به پيروزى ظاهرى هم دست يافتيم ، بسيار خوب ؛ اما اگر به پيروزى ظاهرى هم دست نيابيم باز در حقيقتْ ما پيروز شدهايم ، زيرا به وظيفهء شرعىِ خودمان عمل كردهايم و بيش از اين ، تكليفى نداشتهايم و ما به همين هم قانعيم و خداوند را شكر مىكنيم .
بنا بر اين ، اولين ويژگىِ يك مسلمانِ مطيعِ خداوند اين است كه هرگز در زندگى ، شكست نمىخورد .
دومين ويژگى يك انسان مسلمان
هامش
( 1 ) - سورهء نساء ( 4 ) ، آيهء 59 .