دركِ كم و سطحى اكتفا نكند . در جاى شبهه ، درست بايستد و در حالى كه امر براى او شبههناك است ، مرتكب عمل يا گوياى سخنى نشود . در اثبات يا نفى يك مطلب ، بيش از ديگران دليل و برهان جمعآورى كند .
« وَ اصْبَرَهُمْ عَلى تَكَشُّفِ الْأُمُورِ وَ أَصْرَمَهُمْ عِنْدَ اتِّضاحِ الْحُكْمِ مِمَّنْ لَا يَزْدَهيهِ اطْرَاءٌ وَ لَا يَسْتَميلُهُ اغْرَاءٌ وَ اولئِكَ قَليلٌ . » « 1 »
فردى را به عنوان قاضى برگزين كه در كشفِ واقعيتها از ديگران صبورتر باشد .
وقتى كه حق را فهميد ، در عمل به آن قاطعترين مردم باشد . نه تعريفْ او را مغرور سازد و نه فريبْ او را منحرف كند و تعداد اين گونه اشخاص ، بسيار كم است و به ندرت ، يافت مىشوند .
« ثُمَّ اكْثِرْ تَعَاهُدَ قَضَائِهِ . » « 2 »
با وجود تمام آنچه گذشت ، وقتى چنين فردى را براى قضاوت پيدا كردى ، او را به حال خود وا مگذار ! كار او را بازرسى كن ! آراء و حكمهاى او را ببين ! بررسى كن كه آيا درست كار مىكند يا خير ؟
« وَ افْسَحْ لَهُ فِى الْبَذْلِ . » « 3 »
در پرداخت حقوق و دستمزد به قاضى ، كار را بر او سخت نگير ؛ به قاضى ، حقوق زياد پرداخت كن كه نياز زندگىاش را برآورده سازد تا به دست مردم نگاه نكند ؛ رابطهاش با تو بسيار نزديك باشد تا گمان نكند كه كسى ممكن است نزد تو بيايد و عليه او سخنى بگويد يا كارى انجام دهد .
« فَانَّ هذَا الدّينَ قَدْ كَانَ اسيراً فى ايْدِى الْأَشْرَارِ ، يُعْمَلُ فيهِ بِالْهَوى وَ تُطْلَبُ بِهِ الدُّنْيَا . » « 4 »
مالك ! دين در دست اشرار ، اسير بود ؛ با هواى نفس در آن عمل مىكردند و به وسيلهء آن به دنيا مىرسيدند .
اين سخنان حضرت على عليه السلام ضوابط حكومت اسلامى در مورد چگونگى انتخاب مسئولان و كارگزاران حكومت اسلامى ، انتخاب قاضى و چگونگى برخورد مسئولان حكومت اسلامى با تودهء مردم بود .
اكنون مىخواهيم موقعيت و عملكرد كنونىِ جامعهء خود را با ضوابطى كه امير المؤمنين عليه السلام معرفى نمودند ، بسنجيم .
امروز جامعهء ما برخوردار از رئيس جمهور ، وزيران ، نمايندگان مجلس و قاضيان است . آيا ذخيرهء اينها ، عمل صالح است ؟ آيا اينها بر هواى نفس خود مسلط هستند ؟ آيا با مردم خوشرفتارى مىكنند ؟ آيا در راه خدمت به مردم ، تلاش مىكنند ؟ آيا مغرور نيستند ؟ آيا انتخاب آنها با تمايل و رأى مردم بوده است يا با تكيه بر زور و فشار ، انتخاب شدهاند ؟
آيا مسئولان كنونى كشور ايران از طبقهء متوسط و طبقات پايينتر از متوسطِ مردم هستند يا از مرفّهان بىدرد جامعه هستند ؟
آيا با صداقت و صميميت و ايمان ، در خدمت به مردم ، تلاش و كوشش مىكنند ؟
آيا در انتخاب آنها ميزان آشنايى با فرهنگ اسلامى ، در نظر گرفته شده است ؟
بارها براى من پيش آمده است كه با يكى از وزيرانْ كار داشتهام . شب ، ساعت 9 يا 10 به دفتر كار آنها تلفن كردهام و معمولًا ديدهام كه آنها تا دير وقت در محلّ كارشان مشغول خدمت و انجام وظيفه هستند .
البته مسئولان كشور در اين جنبهء مثبت كه با تمام توان ، در حال خدمت به مردم هستند ، هماهنگ و هم جهتاند ؛ اما كمبودها و كاستىهايى نيز دارند . يكى از نقاط ضعف آنها كمبود تجربهء عملى است . آنها معمولًا سوابق خدمتىِ چندانى ندارند . كمبود تجربه ،
هامش
( 1 ) - همان .
( 2 ) - همان .
( 3 ) - همان .
( 4 ) - همان .