امير المؤمنين عليه السلام خطاب به مردم مىفرمايند :
« بِنَا اهْتَدَيْتُمْ فِى الظَّلْماءِ وَ تَسَنَّمْتُمُ الْعَلْياءَ « 1 »
اى مردم ! شما به وسيلهء ما در تاريكىها هدايت شديد و . . .
يكى از امتيازات نهج البلاغه ، فصاحت و بلاغتِ بسيار والاى آن است . گردآوردندهء نهج البلاغه سيد رضى رحمه الله است . سيد رضى از دانشمندان بزرگ شيعه است . او در ادبيات و شعر عربى بسيار چيرهدست بود .
سيد رضى از ميان سخنان امير المؤمنين عليه السلام گروهى از آنها را كه از نظر فصاحت و بلاغت در بالاترين مقام بودند ، انتخاب نمود و آنها را در مجموعهاى به نام نهج البلاغه جمعآورى كرد . به همين دليل ، كتاب نهج البلاغه و مطالب آن ، از جهت فصاحت و بلاغت ، مرتبهء بسيار والايى دارد .
گفته شده است كه بعضى از كلمات امير المؤمنين عليه السلام در اوج قلهء فصاحت و بلاغت قرار گرفتهاند . سطح فصاحت و بلاغتِ اين گونه جملاتِ امير المؤمنين عليه السلام آنچنان بالا است كه حتى ديگر كلماتِ خود امير المؤمنين عليه السلام هم به گَردِ آنها نمىرسد .
يكى از سخنان بسيار برجستهء امير المؤمنين عليه السلام از نظر فصاحت و بلاغت ، اين جملات است :
« بِنَا اهْتَدَيْتُمْ فِى الظَّلْمَاءِ وَ تَسَنَّمْتُمُ الْعَلْيَاءَ وَ بِنَا انْفَجَرْتُمْ عَنِ السِّرَارِ . وُقِرَ سَمْعٌ لَمْ يَفْقَهِ الْوَاعِيَةَ وَ كَيْفَ يُراعِى النَّبْأَةَ مَنْ اصَمَّتْهُ الصَّيْحَةُ . » « 2 »
[ به راهنمايىِ ما از تاريكى در آمديد ، و به ذُروهء برترى بر آمديد . از شب تاريك برون شديد - و به سپيدهء روشن درون شديد - كر باد گوشى كه بانگ بلند را نشنود ! و آن كه بانگ بلندْ او را كر كند ، آواى نرم در او چگونه اثر كند ؟ ]
اى مردم ! شما قلههاى بلندِ كمال مانند انسانيت ، عرفان ، عقل ، حكمت و فقاهتْ همه را به وسيلهء پيامبر و على عليهما السلام پيموديد .
اگر كسى فريادى به اين بلندى را نشنود ، سخنان آهسته را چگونه مىشنود ؟
كسى كه هدايت پيامبر صلى الله عليه و آله ، او را هدايت نكند و رهبرىِ على عليه السلام راه را به او نشان ندهد و سخنان قرآنْ او را با حقايقْ آشنا نكند ، چنين كسى چگونه مىخواهد راه زندگى را دريابد و چگونه مىتواند حقايق را بفهمد ؟
هچنين امير المؤمنين عليه السلام در بارهء بعثت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودهاند :
« . . . بَعَثَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مُحَمَّداً رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لِإِنْجَازِ عِدَتِهِ وَ تَمَامِ نُبُوَّتِهِ ، مَأْ خُوذاً عَلَى النَّبِيّينَ ميثَاقُهُ ، مَشْهُورَةً سِمَاتُهُ ، كَريماً مِيلادُهُ . وَ اهْلُ الْأَرْضِ يَوْمَئِذٍ مِلَلٌ مُتَفَرِّقَةٌ وَ اهْوَاءٌ مُنْتَشِرَةٌ وَ طَوَائِفُ مُتَشَتِّتَةٌ بَيْنَ مُشَبِّهٍ لِلَّهِ بِخَلْقِهِ اوْ مُلْحِدٍ فِى اسْمِهِ اوْ مُشيرٍ الى غَيْرِهِ . فَهَدَاهُمْ بِهِ مِنَ الضَّلَالَةِ . . . » « 3 »
[ تا آن كه خداى سبحان محمد صلى الله عليه و آله را برترى داد تا دورِ رسالت را به پايان رسانَد و وعدهء حق را به وفا مقرون گردانَد ، طومار نبوتِ او به مُهر پيامبران ممهور ، و نشانههاى او در كتابِ آنان مذكور ، و مَقدَمِ او بر همه مبارك و موجب سُرور ؛ حالى كه مردمِ زمين هر دسته به كيشى گردن نهاده بودند ، و هر گروه پىِ خواهشى افتاده ، و در خدمتِ آيينى ايستاده ؛ يا خدا را همانند آفريدگان دانسته ، يا صفتى كه سزاى او نيست ، به دو بسته . يا به بتى پيوسته و از خدا گسسته .
پروردگار ، آنان را به دور از گمراهى به رستگارى كشانْد و از تاريكىِ نادانى رهانْد . ]
خداوند از پيامبران پيشين مانند حضرت
هامش
( 1 ) - / همان ، خطبهء 4 ، ص 12 .
( 2 ) - همان .
( 3 ) - / همان ، خطبهء 1 ، ص 6 .