پاسخ : در فرض سؤال ، چنانچه شهردارى تخريب كند ، مىتوانيد جسد ميّت را به جاى ديگر ( در همان شهر يا مناطق ديگر ) انتقال دهيد و دفن نماييد .
[ 592 ] سؤال 465 : در منطقه ما قبرستان مخروبهاى وجود دارد كه فعلًا در آن هيچ مردهاى دفن نمىشود و سند و مدركى مبنى بر اين كه وقف يا ملك شخصى يا مرتع است ، در دست نيست ؛ ولى نظر قاطبهء اهالى اين است كه از اراضى مرتع است . دولت در وسط اين قبرستان ، سه باب مدرسه احداث نموده و بنا دارد در بقيهء آن ساختمانهاى آموزشى و فضاى سبز ايجاد نمايد . چون محلّهء ما از لحاظ مسجد در مضيقه است و مكان مناسبى غير از اين قبرستان كه در وسط قرار دارد ، در دسترس اهالى نيست ، لذا اهالى مىخواهند مسجدى در آن جا بنا كنند و قسمتى را كه براى اين كار در نظر گرفتهاند ، صد سال است كه هيچ مردهاى در آن جا دفن نشده و آثار و علائمى از قبور احتمالى وجود ندارد .
الف . آيا شرعاً در اين قبرستان متروكه و مخروبه مىتوان مسجد ساخت ؟
پاسخ : در مفروض سؤال ، اشكالى ندارد .
ب . اگر در زمين فوق الذكر ، به هنگام كندن زمين جهت ساختن پى و اساس ساختمان مسجد ، به قبر و استخوان مرده برخورد كرديم ، چه بايد بكنيم ؟
پاسخ : اگر استخوان بيرون بيايد ، بايد آن را دفن كرد .
ج . در قسمتى از اين قبرستان ، آثار و علائم قبور ، كاملًا پيدا و نمايان است ؛ ولى مردهاى در آن جا دفن نمىشود و قرار است كه دولت اين قسمت را به فضاى سبز يا فضاى آموزشى تبديل كند و فعلًا محل توپ بازى بچهها است و در آن آشغال هم ريخته مىشود . آيا در اين بخش مىتوان مسجد ساخت ؟
پاسخ : اگر احتمال داده مىشود كه جنازهاى در آن قبور باشد كه پوسيده نشده و شكلش به هم نخورده ، در صورتى كه ساختن مسجد مستلزم نبش آن قبور باشد ، ساختن مسجد جايز نيست .
استفتائات (فارسى) — صفحة 145
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص١٤٥