احتمالات موجود در ضمان ايدى متعاقبه
در اين صورت كه ايدى متعدده بر مال واحد تعلّق پيدا مىكند ، نسبت به ضامن چند احتمال وجود دارد ؛
احتمال اوّل : يك احتمال اين است كه گفته شود اين از خوش اقبالى مالك است كه چندين يد بر مال او قررا گرفته است و همه آنها بايد مثل و يا قيمت مالش را بپردازند . اين مطلب از نظر عقل نيز محال نمىنمايد و شارع مقدّس از باب عقوبت غاصبين مىتواند بگويد همه كسانى كه بر مال غير يد پيدا كردهاند ، ضامن هستند و بايد به مالك خسارت بدهند .
اشكال احتمال اوّل : اشكال اين احتمال آن است كه گرچه اين مطلب محال عقلى نبوده و از نظر عقل انسان ، اشكالى به آن وارد نيست ؛ امّا با ضرورت فقه مخالفت دارد ؛ ضرورت فقه - چه خاصّه و چه عامّه - بر اين مسأله قرار گرفته است كه مال واحد بيشتر از يك تدارك و خسارت ندارد ؛ اشكال ديگرى كه مىتوان بيان داشت اين است كه اين احتمال مخالف با اجماع علماست .
بنابراين ، احتمال اوّل مردود است .
احتمال دوّم : اين كه گفته شود يك نفر معين از ميان آن افراد ضامن است و بايد خسارت را به مالك بپردازد .
اشكال احتمال دوّم : اين احتمال نيز مردود است ؛ و اشكالش اين است كه در اين صورت ، ترجيح بلا مرجّح لازم مىآيد كه امرى قبيح است .
احتمال سوم : احتمال ديگر آن است كه گفته شود يك نفر غيرمعيّن ضامن مال است .
اشكال احتمال سوم : اين احتمال نيز دچار اشكال بوده و باطل است ؛ بدين بيان كه در اينجا سؤال مىشود آن يك نفر را چه كسى معيّن مىكند ؟ اگر اختيار به دست خود مالك باشد ، بر خلاف ظاهر حديث خواهد بود ؛ زيرا ، روايت