مشتمل بر حكايت آن حال على التفصيل مذكور شده .
و من مىگويم صاحب آن تفسير چنانچه محمد بن على بن شهر آشوب رحمه الله تعالى در معالم العلماء آورده ، و من در حواشى كتاب نجاشى و كتاب رجال شيخ تحقيق كردهام ، حسن بن خالد برقى است برادر ابى عبد الله محمد بن خالد برقى و عمّ احمد بن ابى عبد الله برقى ، به اتفاق علماء ثقه و مصنّف كتب معتبره بوده است .
در معالم العلماء گفته : و هو اخو محمد بن خالد من كتبه تفسير العسكرى من املاء الامام عليه السلام .
و اما تفسير محمد بن القاسم المفسّر الاسترابادى كه از مشيخه روايت ابى جعفر بن بابويه است و علماء رجال او را ضعيف الحديث شمردهاند تفسيرى است كه او از دو مرد مجهول الحال روايت كرده است و ايشان به ابى الحسن الثالث الهادى العسكرى عليه السلام اسناد كردهاند و قاصران نامتبحّران آن اسناد را معتبر مىپندارند . و حقيقت حال آنكه تفسير موضوع و به ابى محمد بن سهل بن احمد الديباجى مسند ، و بر مناكير احاديث و اكاذيب اخبار محتوى و منطوق ، و اسناد آن به امام معصوم عليه السلام مختلق و مفتريست .
و آنچه متوهّم اين عصر توهّم كرده بوده كه شايد تفسير عسكرى عليه السلام تفسير على بن ابراهيم بن هاشم القمى بوده باشد نيز و هميست كاذب و خيالى باطل منبعث از قلّت بضاعت و نقصان مهارت و ضعف اطّلاع بر كتب علم رجال .
و ببايد دانست كه علماء عامّه نيز تفسيرى دارند كه او را تفسير عسكرى مىگويند ، و در تصانيف خود از آن نقل مىكنند و بر آن اعتماد مىدارند ، و مصنّف آن ابو هلال عسكرى است صاحب آن تفسير و ديگر مصنّفات چنانكه در معرب و مغرب و غيرهما مبين است . و عسكر محلّه و قريهايست در مصر ، و محلّه ايست در بصره ، و محلّه ايست در نيشابور ، و موضعى در خوزستان ، و موضعى در نابلس ، و اسم سرّ من رأى است .
اين بود تحقيق جناب مير رضوان الله عليه در كتاب شارع النجات راجع به تفسير استرابادى منسوب به امام عسكرى عليه السلام .
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 124
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٢٤