دلگشايش بهرهمند بودهايم . گوينده اين عبارت كوتاه بسيار بلند گفته است كه :
من لم يعرف علم الهيئة و التشريح فهو عنّين في معرفة اللّه . عليقلى ميرزا در فلك السعادة آن را به صورت خبر نقل كرده است كه : « در خبر وارد است : من لم يعرف علم الهيئة . . . » « 1 » . ولى ندانم كجا ديدهام در كتاب كه اين عبارت از منشئات خواجه طوسى است . كيف كان انسان سلطان وحدت صنع را كه دالّ بر وحدت صانع آنست در رشتههاى هيئت و تشريح به شهود تام مشاهده مىكند كه اگر به اندازه يك ميكرون
( Micron )
در نظام عالم و اندام آدم كژى و كاستى روى آورد همانست كه شيخ شبسترى در گلشن راز فرموده است :
اگر يك ذره را برگيرى از جاى * خلل يابد همه عالم سراپاى
و در دفتر دل نيز ثبت شده است كه :
سراسر صنع دلدارم بهشت است * بهشت است آنچه زان نيكو سرشت است
زمين حُسن و زمان حُسن آسمان حُسن * عيان حسن و نهان حسن و ميان حس
همه حسناند و ظل حسن مطلق * همه فرعاند و از آن اصل مشتق
همه حسن و همه عشق و همه شور * همه وجد و همه مجد و همه نور
همه حىّ و همه علم و همه شوق * همه نطق و همه ذكر و همه ذوق
در اين باغ دل آرا يك ورق نيست * كه تار و پودش از آيات حق نيست
كدامين نقطه در اين رقّ منشور * تو پندارى كه باشد غير منظور
اگر يك نقطهاش گردد مبدّل * ببينى چرخ عالم را معطّل
مرا شهر و ده و كوه و در و دشت * به روى دلستانم هست گلگشت
حديث چشم با كوران چه گوئى * خدا را از خدا دوران چه جوئى
مناسب است كه برخى از فوائد مجالس درس طبّى جناب استاد علّامه شعرانى به قلم آيد :
فرمود :
هامش
( 1 ) - « فلك السعادة » ص 37 ، چاپ سنگى .