حضرت استاد علّامهء طباطبائى در عرفان عملى سهم بسزائى داشت ، مراقباتش عجيب بود ، بطور دقيق كشيك نفس مىكشيد ، و به شايستگى مواظب احوال و اوقات و اوضاع خود بود . آدم بيدار كشيك نفس مىكشد و پاسبان حرم دل است ، و مراقبت تامّ دارد ، و نقّاد دقيق كارهاى خود است .
اين چنين كس واردات و صادراتش را مىپايد ، چانهاش را عقل مىگرداند ، كسب و كارش را مواظب است ، كه حرامخوار بد گوهر مىشود و هرزهخوار هرزهگو مىگردد .
انسان بيدار آنچه را كه مىخواند و مىشنود و مىگويد متوجه است و مصاحبتهايش را حتى نيّاتش را مىپايد ، و بدانها مراقبت و توجه دارد كه :
« إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا ، »
« 10 »
« . . . وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ » .
« 11 »
خيالات و مقالات هرزهء ذهن را كج و معوّج مىكنند ، فكر را از استقامت بازمىدارند ، اقوال پليد و نيّات خلاف واقع افكار را آشفته مىكنند ، يكى از رسالههاى شيخ رئيس ابو على سينا رسالهء عهد او است ، در آن رساله با خدايش پيمان بسته است ، كه مقالات و رمانها و افسانههاى هرزه نخواند ، كه رمان مسموم و آلوده ، رهزن درستانديشى انسان مىگردد ، حتى در خوابهاى انسان اثر مىگذارد ، كه انسان خوابهاى آشفته مىبيند .
وقتى در محضر مبارك استاد ، جناب علّامهء طباطبائى رضوان اللّه تعالى عليه بودم ، سخنانى از حالات شبش به ميان آورد ، و فرمود : هر وقت در روز مراقبت من قوىتر است ، مشاهداتى كه در شب دارم زلالتر و صافىتر و روشنتر است . كسانى كه در سير و سلوك عرفان عملى ، قدم نهادهاند شكارهائى دارند ، و به خصوص در توجّهات شبانه مشاهداتى دارند .
در آخر وافى جناب فيض قدّس سرّه ، از كافى ثقة الاسلام كلينى
هامش
( 10 ) . اسراء / 37 .
( 11 ) . بقره / 286 .